Dr. Dania Koleilat Khatib, “Türkiye, Irak Kürdistan’ında daha büyük bir rol üstlenmeye hazırlanıyor” başlığını taşıyan yazısında şu değerlendirmede bulunuyor:

***

Irak Haber Ajansı bu hafta, Çarşamba günü Irak’tan son Amerikan birliklerinin çekilmesinin, “Irak’ın ulusal egemenliğini tamamlama ve siyasi ve ekonomik karar alma bağımsızlığını güçlendirme yolunda önemli bir tarihi dönüm noktası” olduğunu bildirdi. Bağdat için bu, ülkenin egemenliğinin yeniden tesis edildiği gündür. Birçok analist, ABD liderliğindeki koalisyonun bıraktığı boşluğun İran tarafından doldurulacağından endişe duyuyor. Ancak, Türkiye’nin potansiyel rolünden bahseden analist sayısı azdır.

Bağdat ve İran yanlısı gruplar Amerikan güçlerinin ayrılmasından memnunken, Irak Kürdistan’ındakiler endişeli. Bölgenin başbakanı Mesrur Barzani, Kürdistan’ın savunma sistemi olmadan bırakılmasının endişe verici olduğunu söyledi.

Kuzey Irak’taki Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile İran arasında çalkantılı bir ilişki yaşanmıştır. Bu durum, özellikle devam eden savaş sırasında daha da belirgindir. İran, Şubat ayından bu yana Kürdistan bölgesini 1000’den fazla insansız hava aracı ve füze saldırısıyla hedef almıştır. Bu saldırıların iki amacı vardı: Kürt muhalif grupları hedef almak ve Amerikan varlığına saldırmak. Pazartesi günü, Amerika’nın çekilmesinden iki gün önce, İran, muhalif İran Kürdistan Demokrat Partisi’ne bağlı Erbil’deki Azadi kampını insansız hava araçlarıyla hedef aldı. Tahran’ın amacı, İranlı Kürt grupların Irak topraklarını İran’da karışıklık yaratmak için kullanmasını engellemektir.

İran’da huzursuzluk yaratmaya yönelik ABD-İsrail planını hatırlamamız gerekiyor. ABD ve İsrail istihbarat teşkilatları, İran’a yürüyüş düzenlemek ve karışıklık çıkarmak amacıyla Irak’ta bulunan Kürt muhalif grupları eğitti ve onlarla koordinasyon sağladı; bunun nihayetinde rejim değişikliğine yol açacağı umuluyordu.

İsrail kaynaklarına göre, Beyaz Saray yetkilileri planı Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a sızdırdı ve Erdoğan da Donald Trump’ı plandan vazgeçmeye ikna etti. Hem Erdoğan hem de Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD’yi Kürt liderliğindeki bir iç savaşı kışkırtmanın veya İran’ı bölmenin tehlikeli bir emsal teşkil edebileceği ve bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği konusunda uyardı. Bu durum, Tahran’ı Irak Kürdistan’ı konusunda özellikle şüpheci ve gergin hale getirdi.

Ancak İran ile Irak Kürdistanı arasındaki ilişki her zaman bu kadar gergin değildi. 2003’ten önce İranlılar Irak Kürtleriyle işbirliği yapıyordu. Ancak ortak bir tehdit olan Baas rejiminin çöküşüyle ​​birlikte ilişkinin dinamikleri değişti. Öncelikle, Bağdat’taki yeni rejim -ABD’nin müttefiki olmasına rağmen- Tahran’a dostane davrandığı için İran’ın artık Kürtlerle işbirliği yapmasına gerek kalmamıştı. Öte yandan, Bağdat’taki Şii ağırlıklı hükümet, KRG’yi kontrol edecek kadar güçlü değildi. Bu nedenle İran, özellikle Amerikalılara yakın oldukları için Kürtleri kontrol altında tutması gerektiğini hissetti.

Ayrıca, Irak’taki Kürtlerin özgürleşmesi İran’ı endişelendiriyordu. Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KRG) bir devlet gibi hareket ediyor, özerk statüsünü ve otoritesini pekiştiriyor ve Bağdat’tan bağımsız olarak bölgesel devletlerle siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştiriyordu. İran için en endişe verici ilişki ise İsrail ile olan ilişkiydi.

Irak Kürtleri İran’ın tutumunu küçümseyici ve müdahaleci olarak görürken, İran da KRG’ye şüpheyle bakıyor. Kürt milliyetçiliği bulaşıcı olabilir ve Tahran için içeride sorunlar yaratabilir. Irak Kürdistan’ının bağımsızlık arzusu iyi yankı bulmuyor. KRG, İran’ın artan baskısından gerçekten endişe duyuyor, bu nedenle başbakanın açıklaması da bu yönde.

Türkiye ile ilişki farklı. Ankara’nın Irak Kürdistanı ile önemli ekonomik bağları var. Irak, Türkiye’nin üçüncü büyük ihracat pazarı ve Irak’ta faaliyet gösteren Türk şirketlerinin büyük bir kısmı Irak Kürdistanı’nda yerleşik. Ayrıca enerji sektörü de var. 2023 yılına kadar Türkiye, tükettiği petrolün yaklaşık yüzde 25’ini Kürdistan’dan ithal ediyordu. Ancak Uluslararası Ticaret Odası’nın, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin merkezî Irak hükümetinden bağımsız olarak enerji ihraç etmesini yasaklayan kararı nedeniyle bu tedarik durdurulmak zorunda kaldı. Tedarik bir yıl önce yeniden başladı. Şimdi ise Hürmüz Boğazı kapalı olduğundan, Kerkük-Ceyhan boru hattı Irak petrolünün ihracatının tek yolu.

Türkiye’nin ayrıca, Ankara’nın terör örgütü olarak gördüğü PKK’ya karşı tutumunu tüm KRG’deki partilerin de paylaşmasını sağlamak gibi bir çıkarı da var. Türkiye’nin yaklaşımı, PKK’nın Irak’ta bir müttefik bulmasını engellemek için KRG ile dostluk kurmaktı. Ancak İran’a benzer şekilde, Ankara Erbil’in Tel Aviv ile olan ilişkisinden rahatsız. Kürt milliyetçiliği ve bağımsızlık arayışı da Türkiye’yi tedirgin ediyor.

İran’ın Irak Kürdistanı ile ilişkileri Erbil tarafından müdahaleci ve himayeci olarak algılanırken, KRG’nin Ankara ile daha işbirlikçi bir ilişkisi var. Erbil’in doğal olarak Türkiye ile bağlarını güçlendirmesi, böylece ABD’nin bıraktığı boşluğu doldurması ve İran’ı mesafeli tutması gerekecektir.

İran’ı Irak Kürdistan’ını hedef almaya itecek gizli bir İsrail operasyonunun aksine, Türkiye ile işbirliği Tahran tarafından hoş görülebilir. İran ve Türkiye’nin Irak Kürdistan’ında benzer hedefleri var. Her ikisi de Kürtlerin komşu ülkelere yönelik militanlığının olmamasını, Kürt milliyetçiliğinin kontrol altında tutulmasını ve İsrail’in bölgeyi istikrarsızlaştırmak için bir dayanak noktası kazanmamasını sağlamak istiyor.

Dolayısıyla, son Amerikan askerlerinin çekilmesiyle birlikte, Tahran’ın zımni onayıyla Türkiye’nin Irak’ta daha fazla nüfuz sahibi olması bekleniyor. İran’ın Amerikalıların bıraktığı boşluğu dolduracağına inananlar, Ankara’nın bir sonraki hamlesine dikkat etmelidir.