Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ülkesinin 4 Ekim’deki genel seçimlere yabancı müdahaleyi kabul etmeyeceğini belirterek, Washington’ın Brezilya’nın ABD Büyükelçisi’nin vizesini iptal etme kararını şiddetle kınadı.

Brezilya’nın dijital medya platformu Meteoro Brasil’e verdiği röportajda Lula da Silva, ABD’ye atadıkları Maria Luiza Ribeiro Viotti’ye karşı yapılan işlemi eleştirdi.

Lula, “Bize saygıyla davranılmasını istiyoruz” dedi, ABD’nin bu hamlesini “sorumsuz ve pervasız” olarak nitelendirdi. “Kimse dışarıdan müdahale ederek seçimlerimizi etkileyebileceğini düşünmemeli. Bunu başka bir ülkede yapmak istiyorlarsa yapsınlar. Ama burada, Brezilya’da yapamayacaklar” ifadesini kullandı.

Lula ayrıca seçimlerden sonraki döneme kadar hiçbir yabancı büyükelçiyi kabul etmeyeceğini, “Ancak seçimlerden sonra dünyanın herhangi bir ülkesinden bir büyükelçi kabul edeceğim” dedi.

Brezilya’nın seçim sistemini de savunan Lula, ülkenin elektronik oylama makinelerine yönelik eleştirileri reddetti, “Oy makinelerimizi sorgulamak yerine, sistemimizi kopyalamalılar. Elektronik seçim yapabilmeleri için makinelerimizi getirmemizi istemeliler, böylece seçim modernliğinin ön saflarında olduğumuzu görebilsinler” dedi.

Brezilya’nın ABD büyükelçisine ve iki ABD’li diplomata vize vermemesi üzerine ABD de Brezilya’nın Washington büyükelçisine vize vermedi.

Vize savaşı

Brezilya yönetimi, Washington’daki büyükelçisi Maria Luiza Ribeiro Viotti’nin vizesinin ABD yönetimi tarafından iptal edilmesine tepki gösterdi.

Brezilya Devlet Başkanlığı Basın Müşavirliği, AA muhabirine yazılı açıklama yaparak, Brezilya yönetiminin konuya ilişkin tutumunu değerlendirdi. Açıklamada, ABD yönetiminin son kararının ilgili uluslararası ve diplomasi kurallarına aykırı ve “tamamen yanlış” olduğu belirtildi.

ABD’nin Brezilya’nın Washington Büyükelçisi Viotti’nin vizesini iptal kararını dayandırdığı gerekçelerin de hatalı olduğu savunulan açıklamada, “Brezilya, uluslararası hukuka sıkı sıkıya uymaktadır.” ifadesine yer verildi.

ABD ile Brezilya arasında diplomatik krize dönüşen büyükelçi atama sürecine atıf yapılan açıklamada, önce ABD’nin diplomatik teamülleri çiğneyerek Brezilya’ya atamayı planladığı büyükelçinin adını kamuoyuna açıkladığı savunuldu.

Öte yandan Brezilya’nın halen giriş izni vermediği iki ABD’li yetkili ile ilgili olarak da inceleme sürecinin devam ettiği ve bu kişilerin Brezilya seçim sistemini sorgulamak amacıyla ülkeye gelmek istediklerinin belirlendiği ifade edildi.

Açıklamada, “Brezilyalı yetkililere yönelik bireysel yaptırımların, özellikle de eski Devlet Başkanı (Jair) Bolsonaro’nun siyasi zulüm gördüğü yönündeki asılsız iddiaya dayanılarak ABD vizelerinin iptal edilmesinin hala yürürlükte olduğu hatırlanmalıdır. Geçen mayıs ayında Washington’a yaptığı ziyaret sırasında Devlet Başkanı (Luiz Inacio) Lula da Silva, diğer konuların yanı sıra Başkan (Donald) Trump’tan bireysel yaptırımların kaldırılmasını bizzat talep etmişti.” değerlendirmesine yer verildi.

Gerilim neden artıyor?

Brezilya yönetiminin, Trump’ın Brasilia Büyükelçisi adayı Danny Perez’in atamasını 4 Ekim’de yapılacak seçimler sonrasına kadar askıya alması yönündeki tutumu iki ülke arasında krize yol açmıştı.

Brezilya, söz konusu büyükelçi adayının onayını geciktirmenin yanı sıra, geçen ay ABD Dışişleri Bakanlığının Demokrasi, İnsan Hakları ve Çalışma Bürosu Asistanı Riley Barnes ile üst düzey bir yardımcısına da vize vermemişti. Bu kararın, ABD’li diplomatların Devlet Başkanı Lula’yı veya seçim sürecini eleştireceğine dair haberlerin ardından alındığı bildirilmişti.

ABD Dışişleri Bakanlığı ise bu iddiaları reddederek, iki diplomatın 27-30 Temmuz tarihlerinde seçim dürüstlüğü, dini özgürlükler ve ifade özgürlüğü konularını görüşmek üzere yapacağı ziyaretin rutin olduğunu ve “demokratik bir ülkenin seçimlerini sabote etme planı” yönündeki iddiaların asılsız olduğunu savunmuştu.

ABD yönetimi ayrıca bu duruma tepki olarak, Brezilya’nın Washington Büyükelçisi Viotti’nin vizesini iptal ettiğini açıklamıştı.

ABD Dışişleri Bakanlığı, kararın Brezilya’nın geçen ay iki Amerikalı diplomata vize vermemesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Brasilia Büyükelçisi adayının onay sürecini askıda tutmasına karşılık mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde alındığını bildirmişti.

ABD Brezilya’da, solcu aday Lula da Silva’ya karşı, aşırı sağcı Bolsonaro’nun iktidara gelmesi için çaba gösteriyor.

Seçimler

Brezilya’da 4 Ekim 2026’da cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcısı, Ulusal Kongre üyeleri, tüm federal birimlerin valileri, vali yardımcıları ve yasama meclisleri ile Fernando de Noronha ilçe meclisi üyelerini seçmek üzere genel seçimler yapılacak. Birinci turda cumhurbaşkanı veya vali adaylarından hiçbiri geçerli oyların çoğunluğunu alamazsa, 25 Ekim 2026’da ikinci tur seçim yapılacak.

Brezilya solunun önde gelen isimlerinden Lula, ülkenin 40 yıl önce demokrasiye dönüşünden bu yana en uzun süre görev yapan cumhurbaşkanı.

AP’nin aktardığına göre, bazı Brezilyalı politikacılar 80 yaşındaki Lula’nın yaşı ve son sağlık sorunları hakkında endişelerini dile getirdiler. Geçen yılın sonlarında banyoda düşmesi sonucu beyin kanaması geçirerek acil ameliyat oldu. Buna rağmen Lula sık sık sağlıklı ve enerjik olduğunu vurguluyor ve sosyal medyada egzersiz videoları paylaşıyor.

Başlıca siyasi rakibi Bolsonaro’nun seçimlere katılması yasaklandı ve darbe girişiminden 27 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Henüz güçlü bir muhalefet adayı ortaya çıkmamış olsa da, analistler, Bolsonaro’nun ev hapsinde cezasını çekerken ona destek vermesinin, başarılı bir adayın ortaya çıkmasına bağlı olacağını söylüyor.

Lula şu anda 2026 seçimleri için yapılan tüm anketlerde önde gidiyor, ancak seçmenlerin yaklaşık yarısı onu onaylamadığını söylüyor. Trump’ın gümrük vergileri Brezilya liderini yeniden canlandırdı ve popülaritesini artırdı.

ABD ile yaşanan son gerilimin de Lula’nın popülaritesine katkısı olması bekleniyor.

2022’de Jair Bolsonaro’yu yenerek üçüncü, ardışık olmayan dönemini kazanmadan önce Lula, hem yaşı hem de ülkenin siyasi yenilenmeye ihtiyacı olduğuna inandığı için bunun son seçim kampanyası olacağını söylemişti. Ancak mevcut döneminin başlarında, tekrar aday olabileceğine dair ipuçları vermeye başladı. Şubat 2023’te, 2026’da yeniden seçime girebileceğini söylemiş, kararının ülkenin siyasi bağlamına ve kendi sağlığına bağlı olacağını da eklemişti.

Brezilya anayasası, cumhurbaşkanlarının yalnızca iki dönem üst üste görev yapmasına izin veriyor. Lula, 13 yıl iktidardan uzak kaldıktan sonra 2023’te göreve geri döndü ve tekrar aday olma hakkına sahip.

Lula, Endonezya’ya yaptığı resmi ziyaret sırasında gazetecilere verdiği demeçte, “80 yaşıma giriyorum ama 30 yaşımdaki enerjimin aynısına sahip olduğumdan emin olabilirsiniz. Ve Brezilya’da dördüncü dönem için aday olacağım” demişti.