15 medya kuruluşu, gazeteci derneği ve basın özgürlüğü örgütünden oluşan bir grup, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e, Çarşamba günü, gazetecilerin kamu belgelerine erişimini iyileştirme çağrısında bulundu. Bu çağrı, AB Ombudsmanı’nın komisyonun Gazze ile ilgili belgeleri yayınlamayı reddetmesiyle ilgili soruşturması devam ederken yapıldı.

Von der Leyen’e yazdıkları açık mektupta bu kuruluşlar, AB yürütme organını, gazetecilerin kamuoyunu ilgilendiren konuları incelemek için ihtiyaç duydukları bilgilere ulaşma çabalarını engelleyen “sessiz bir kriz” olarak tanımladıkları sorunu ele almaya çağırdılar.

Bu itiraz, Avrupa Ombudsmanı Teresa Anjinho’nun geçen hafta, Komisyonun Gazze Şeridi’ndeki AB fonlu altyapı projeleriyle ilgili 17 belgeyi yayınlamayı reddetmesi üzerine bir haber kuruluşunun şikayetiyle ilgili soruşturma başlatmasının ardından geldi.

EUobserver, Şubat ayında, İsrail saldırılarının Filistin topraklarında AB tarafından finanse edilen altyapıyı ne ölçüde tahrip ettiğini inceleyen bir soruşturmanın parçası olarak bu belgeleri ilk kez talep etmişti.

Komisyon, açıklanmasını haklı çıkaracak üstün bir kamu yararı olmadığı gerekçesiyle materyali yayınlamayı reddetti. EUobserver’ın daha sonra yaptığı itiraz cevapsız kaldı.

Soruşturmasının ilk adımı olarak Anjinho, komisyondan en geç 4 Kasım’a kadar itiraza yanıt vermesini istedi. AB yürütme organı tatmin edici bir yanıt vermezse, belgeleri kendisi inceleyecek.

Bu durum karşısında, 15 kuruluş komisyona daha fazla şeffaflık sağlama çağrısında bulunarak, gazetecilerin belge edinmede rutin olarak ciddi gecikmelerle, şüpheli retlerle ve yayınlanan materyali büyük ölçüde anlamsız hale getiren kapsamlı sansürlerle karşı karşıya kaldığını belirtti.

Bazı durumlarda komisyonun önemli belgeleri saklama ve düzgün bir şekilde arşivleme konusunda da başarısız olduğunu söylediler.

‘Vatandaşlar kritik anlarda önemli siyasi kararlar alamıyor’

Mektupta, kısıtlamaların, AB üye devletlerinin COVID sonrası toparlanma fonlarında milyarlarca avroyu nasıl harcadığı ve İsrail ile silah araştırmaları konusunda işbirliği gibi kamuoyunu büyük ölçüde ilgilendiren konular hakkında haber yapılmasını engellediği belirtildi.

Açıklamada, “Avrupa genelinde kamuoyu tartışmaları zarar görüyor. Ortaya çıkması gereken haberler çıkmıyor. Vatandaşlar kritik anlarda önemli siyasi kararlar alamıyor” denildi.

İmza sahipleri, komisyona, belgelere erişimi zorlaştırdığını söyledikleri Aralık 2024 tarihli iç usul kurallarını iptal etme ve AB belgelerine kamu erişimine ilişkin düzenlemenin sıkı bir şekilde uygulanmasını sağlama çağrısında bulundular.

Gruplar ayrıca, Avrupa Ombudsmanı’nın tavsiyelerinin uygulanması, Avrupa Adalet Divanı kararlarına tam uyulması ve belgelerin dosyalanması ve arşivlenmesine ilişkin iç prosedürlerin güçlendirilmesi de dahil olmak üzere, gazetecilerin bilgiye erişimini iyileştirmek için yenilenmiş bir eylem planı çağrısında bulundu.

Mektupta, “Avrupa Komisyonu’nun AB demokratik değerlerini koruma konusundaki itibarı tehlikede. Demokratik normların dünya çapında saldırı altında olduğu bir dönemde, bu değerleri savunmanın tam zamanı” uyarısında bulunuldu.

İmza atanlar arasında Gazetecileri Koruma Komitesi, EUobserver, Avrupa Gazeteciler Federasyonu, Follow the Money, Forbidden Stories, Uluslararası Gazeteciler Federasyonu, Uluslararası Basın Enstitüsü, Investigate Europe ve PEN International yer aldı.