Brezilya’da milyonlarca insan çevrimiçi olarak bir araya gelerek videolar paylaştı ve capsler yaydılar. Sırbistan’da ise seslerini duyurmak için Avrupa’yı bisikletle geçtiler ve ultra maratonlara katıldılar.

Her iki hareket de geçen ay uluslararası kamuoyunun dikkatini çekti ve seçim kampanyaları sırasında otoriterliğe karşı direnişin merkezine yerleşti. Ancak aynı zamanda, gençlerin öncülüğündeki hareketlerin siyasi manzaraları yeniden şekillendirdiği, dünya çapında yaşanan daha geniş bir olguya da ışık tuttular.

Harvard Kennedy Okulu’nda siyaset bilimci olan Erica Chenoweth, “Z kuşağı yükselişte” dedi. “Z kuşağının önemli bir bölümünün, siyasi sistemleri onları hayal kırıklığına uğratırken kenarda oturmaktan bıktığı son derece açık.” diye ekledi.

Bangladeş’ten Belçika’ya, İtalya’dan Hindistan’a kadar, dünya nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan Z kuşağı, sesini bulmuş gibi görünüyor. Chenoweth yakın tarihli bir makalesinde, “Z kuşağı küresel bir siyasi uyanış yaşıyor olabilir” diye yazdı.

Sokaklara çıkmalarının nedenleri oldukça çeşitliydi; yolsuzluğa ve eşitsiz rekabet ortamına karşı protesto etmekten, eğitime daha fazla yatırım yapılması, uygun fiyatlı konut talep etmeye ve iklim kriziyle mücadeleye kadar uzanıyordu.

Ses getiren ilk protestoların çoğu Asya ve Afrika’da gerçekleşti. 2024’te Bangladeş’in Dakka kentindeki öğrenciler, dünyanın ilk başarılı Z kuşağı liderliğindeki devrimi olarak nitelendirilen eylemlerini gerçekleştirerek dünya çapında manşetlere çıktılar.

Protestolar bir kota yasası nedeniyle başladı ancak hızla Başbakan Şeyh Hasina’nın giderek otokratikleşen yönetimine karşı daha geniş bir hoşnutsuzluk gösterisine dönüştü. İki ay sonra Hasina istifa etti ve Associated Press’in bildirdiğine göre “genç protestocular tarafından kovulduktan” sonra helikopterle ülkeyi terk etti.

İki yıl sonra ve 4.000 mil uzakta, öğrenciler Sırbistan’da başka bir devrimin öncülüğünü üstlenerek , medyayı giderek daha fazla kontrol altına alan ve kurumları parti yandaşlarıyla dolduran hükümete karşı direniş gösterdiler.

Geçtiğimiz ayın sonlarında, Sırbistan’daki öğrenci hareketi, Aleksandar Vučić’i seçimlerde devirerek ve partisinin 14 yıllık iktidarına son vererek sokaklardan iktidar salonlarına taşındı.

Analistler Cait Dallaire ve Sebastian Dittgen yakın zamanda yazdıkları bir makalede, ABD’deki sivil haklar hareketini ve 2011 Arap Baharı’nı örnek göstererek, öğrencilerin ve gençlerin uzun zamandır değişim için yapılan çalışmaların ön saflarında yer aldığını belirttiler.

“Mevcut hareketin benzersiz yanı, seferberlik altyapısıdır: TikTok ve X, şikayetleri güçlendirip hızlandırıyor; Discord sunucuları ve grup sohbetleri, merkezi olmayan planlamayı mümkün kılıyor; sanal özel ağlar ve yedekli içerik, organizatörlerin internet kesintilerini aşmasına yardımcı oluyor.” dediler.

Gençlerin sokaklarda olması ve sosyal medyanın bu güçlü birleşimi, Luiz Inácio Lula da Silva’nın geçen ay Brezilya başkanlık seçimlerini kazanarak geri dönüş yapmasına yardımcı oldu. İlk turda sağcı senatör Flávio Bolsonaro’ya aldığı ağır yenilgiden sonra, ülkenin siyasi solunda hayal kırıklığı oluşmuştu.

Ta ki Fluminense Federal Üniversitesi öğrencileri Lula yanlısı bir yürüyüş düzenleyerek ülke çapında benzer eylemlerin dalgasını başlatana kadar. Kısa süre sonra, milletvekili ve Lula müttefiki 42 yaşındaki André Janones, sosyal medyada Lula yanlısı içerikleri desteklemek isteyen milyonlarca insanı kendine çeken “Lula’nın Ordusu” adlı bir WhatsApp kanalı oluşturdu.

Zafer gecesinde Lula, onların gücünü kabul etti. “Demokrasiyi savunmak için sokaklara dökülen Brezilya gençlerinin cömertliğine teşekkür etmek istiyorum.” dedi.

Bazı politikacılar, Z kuşağını en başından itibaren dahil etmeye çalıştılar. ABD’de, Zohran Mamdani’nin New York belediye başkanlığı kampanyası, sosyal medyanın zekice kullanımıyla, gençleri merkezine alan yaklaşık 50.000 gönüllüden oluşan bir orduyu birleştirdi. New York Times, “Mamdani’nin kampanyasına gönüllü olmak, genç New Yorklular için bir teselli kaynağı oldu” diye yazdı; çünkü kampanya sadece “harekete geçirmek değil, aynı zamanda sosyalleşmek”le ilgiliydi.

Bu, birçok Z kuşağı üyesinin yetiştiği küresel bağlama bir göndermeydi; İsrail-Gazze savaşı, tırmanan iklim krizi ve milliyetçiliğin yükselişi gibi çatışmalarla parçalanmış, İkinci Dünya Savaşı’ndan beri uluslararası düzeni şekillendiren kuralların ise yıprandığı bir dönem.

Son haftalarda, Fransa’da daha iyi çalışma koşulları talep eden okul öğrencilerinden, İspanya’da uygun fiyatlı konut için çadır kuranlara kadar, gençlerin öncülüğünde protestolar Avrupa’yı kasıp kavurmaya başladı. Almanya’da ise binlerce insan, “Gen Z regelt!” (Z Kuşağı Bunu Çözecek!) adını taşıyan bir grup tarafından organize edilen hareketle, yaşam maliyetini protesto etmek ve eğitim, sağlık ve iklim eylemine daha fazla yatırım yapılması çağrısında bulunmak için sokaklara döküldü.

Analistler, protestolar arasındaki bağlantıya hızla dikkat çekti. Paris Uluslararası İlişkiler Okulu Dekanı Arancha González, İtalyan gazetesi Corriere della Sera’ya verdiği demeçte, “Sebepler farklı, ancak aynı kıvılcımı paylaşıyorlar: sosyal sözleşmenin bozulması.” dedi. “Avrupa’da, ekonomilerin refah ve sosyal eşitlik yarattığı fikri paramparça oldu.” diye ekledi.

Hindistan’daki Hamamböceği hareketi de benzer bir hayal kırıklığı havası taşıyor. Çevrimiçi bir hiciv olarak başlayan hareket, o zamandan beri Narendra Modi’nin güçlü hükümetine karşı bir güç gösterisine dönüştü. Sosyal medya tarafından desteklenen ve demokratik ideallere dayanan hareketin gücü, bu yaz Hamamböceği önderliğindeki protestoların ülkenin eğitim bakanının istifasına yol açmasının ardından açıkça ortaya çıktı.

Aynı şekilde, Hindistan güvenlik güçlerinin harekete karşı gösterdiği direniş de gözle görülür durumda; binlerce kişi gözaltına alındı, göz yaşartıcı gaz kullanıldı ve insanlar tahta sopalarla dövüldü. Yetkililer, Ekim ayında Delhi’nin merkezinde toplanmalarını engellemek için aşırı önlemler aldı, yolları barikatlarla kapattı ve interneti ve toplu taşımayı durdurdu.

Bu, gençlerin öncülüğündeki protestoları tanımlayan bir başka yönü ortaya koydu; araştırmalar, bu tür protestoların diğer protestolara göre şiddete başvurma olasılıklarının daha yüksek olmamasına rağmen, daha yüksek düzeyde baskıyla karşılandığını gösteriyor.

Fransa’da avukatlar ve insan hakları örgütleri, birçok gencin polis silahlarından savaş benzeri yaralanmalar aldığını söylüyor. Bangladeş’teki 2024 protestolarının ardından BM insan hakları uzmanları, çoğunluğu güvenlik güçleri tarafından olmak üzere 1400 kadar kişinin öldürüldüğünü, binlerce kişinin ise ağır, çoğu zaman hayatlarını değiştirecek yaralanmalar geçirdiğini belirtti.

Küresel sivil özgürlükleri izleyen kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Civicus, yakın tarihli bir analizinde şunları söyledi: “Ekonomik ve siyasi gücün dağılımını sorguladıkları için, Z kuşağının öncülüğündeki protestolar her zaman devlet şiddetiyle karşılandı.” Bu durum, genç protestoculara yönelik şiddeti, uzun zamandır genel kabul görmüş sistemlere ve kurumlara odaklanmalarıyla ilişkilendiriyor.

Fas’ta, 2025 yılında Gen Z 212 olarak bilinen ve yolsuzluk, ihmal edilen kamu hizmetleri ve fırsat eşitsizliği nedeniyle yetkilileri hedef alan bir hareketin ardından 2.000’den fazla kişi hakkında dava açıldı ve birçoğu ağır hapis cezalarına çarptırıldı. Haftalar sonra, Meksika’da yolsuzluk ve suç karşıtı gençlik öncülüğündeki protestolar, polisle çatışmalara yol açtı ve düzinelerce kişi tutuklandı.

Bu iki hareketin sonuçları, Z kuşağı protestolarının değişken başarısını göstermektedir. Ancak bazen, bir protestoda atılan temeller diğerlerinin doğmasına yol açmıştır. ABD’de, günümüzdeki gençlik örgütlenmesinin büyük bir kısmı, binlerce tutuklama, okuldan atılma ve uzaklaştırmanın yaşandığı Filistin yanlısı öğrenci hareketi tarafından şekillendirilmiştir. Birçok okul, kampüsteki eğitim özgürlüğünün daha geniş bir şekilde geri alınması sürecinde protesto karşıtı politikalar uygulamaya koymuştur.

Ancak öğrenciler değişim için baskı yapmaya devam ediyor. Geçtiğimiz ay Kuzey Carolina’da yüzlerce öğrenci, tarihi olarak siyahi öğrencilerin eğitim gördüğü üniversitelerine oy verme yeri verilmemesinin ardından sıcak havada sandıklara doğru yürüyüş düzenledi. Ülke genelinde ise binlerce öğrenci Cornell 7 olayına tepki olarak dersleri aksattı, protesto gösterileri düzenledi ve işgal eylemleri başlattı.

Harvard Kennedy Okulu’ndan Chenoweth’in belirttiği gibi, son dönemde gençler tarafından başlatılan protesto dalgası, “dünya işlerinde derin bir nesilsel dönüşümün” başlangıcını işaret edebilir; bu dönüşüm, küresel demokrasi gerilemesi eğilimine karşı koyabilecek nitelikte olabilir.

Ancak nihayetinde, Paris’in kuzeyindeki bir banliyöde yaşayan 17 yaşındaki lise öğrencisi Bilal Narjissi’nin Associated Press’e yakın zamanda söylediği gibi, Avrupa genelinde gençlik hareketlerinin patlaması, dünya çapında uzun zamandır göz ardı edilen daha geniş bir gerçeğe işaret ediyor: “Hepimizin hemfikir olduğu bir nokta var, gençlere çok fazla çocuk gibi davranılıyor ve yeterince dinlenmiyorlar.”

(The Guardian)