Mayıs 2024’te Başsavcı Kerim Han’ın ofisi, Gazze savaşıyla ilgili savaş suçları ve insanlığa karşı suçları nedeniyle İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, dönemin Savunma Bakanı Yoav Gallant ve 3 Hamas lideri hakkında tutuklama emri çıkarılmasını talep etti.

Uluslararası Ceza Mahkemesi daha sonra Netanyahu, Gallant ve Hamas askeri komutanı Muhammed Deif hakkında tutuklama emri çıkardı. Bu eylem İsrail ve ABD’den sert kınama aldı ve ABD daha sonra Han ve diğer Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkililerine yaptırımlar uyguladı. Bu tedbirler işe yaramazken, Kerim Han hakkında cinsel taciz suçlaması getirildi.

Kamuoyunda sadece “Sarah” adıyla bilinen ve UCM’de doğrudan yardımcılığını yapan bir personel, Başsavcının, kendisine yönelik giderek artan uygunsuz temaslarda bulunduğunu iddia etti. Han ise avukatları aracılığıyla söz konusu personelle “rızaya dayalı ya da rızaya dayalı olmayan hiçbir şekilde cinsel temas” yaşanmadığını belirtmiş ve tüm iddiaları reddetmişti.

Buna karşın soruşturma, Başsavcının görevden alınma oylamasına götürüldü.

Taraf devletler ABD’de toplandı

Taraf Devletler Meclisinden yapılan yazılı açıklamada, Roma Statüsü’ne taraf devletlerin 24 Temmuz 2026’da New York’ta Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezi’nde, Han hakkında disiplin işlemlerinin görüşüldüğü özel bir oturum düzenlediği belirtildi.

Gizli oylamada 82 taraf devletin oyuyla oluşan mutlak çoğunlukla alınan kararda, Kerim Han’ın “ciddi suistimal ve görev ihlali” işlediği öne sürülerek, kendisinin Roma Statüsü’nün 46’ncı maddesi uyarınca görevden alındığı duyuruldu. Açıklamada, Meclis Başkanlığının, sürece taraf olan herkesin mahremiyetine ve haklarına gereken saygının gösterilmesi çağrısını sürdürdüğü kaydedildi.

Yapılan gizli oylamada, mahkemenin 125 üye devletinden 82’si Han’ın görevden alınmasını destekledi. On üç devlet karşı oy verirken, 15 devlet çekimser kaldı. Roma Statüsü uyarınca Başsavcının görevden alınması için mutlak çoğunluk olan 63 ülkenin oyu gerekiyordu.

Kerim Han, UCM’nin 2002’deki kuruluşundan bu yana görevden alınan ilk başsavcı oldu.

Han’a ceza kesildi

Kerim Han’ın hukuk ekibinin başı olan Tayab Ali, Devletler Taraflar Meclisi’nin ciddi usulsüzlük endişelerini göz ardı ettiğini ve hukuka uygun bir suistimal tespiti olmamasına rağmen Han’ı görevden aldığını söyledi. Han, kendisine yöneltilen cinsel taciz iddialarını başından beri reddetmişti.

Ali’ye göre, BM İç Denetim Hizmetleri Ofisi bir yıl süren bir soruşturma yürüttü ve 137 bulguya ulaştı; bunların hiçbirinde Han’ın görevi kötüye kullandığı sonucuna varılmadı.

Ali, daha sonra üç kıdemli uluslararası yargıçtan oluşan bağımsız bir panelin raporu ve temel kanıtları incelediğini söyledi. Panel, 9 Mart’ta oybirliğiyle bulguların geçerli yasal çerçeve kapsamında bir görevi kötüye kullanma veya görev ihlali oluşturmadığına karar verdiğini belirtti.

Han’ın avukatları, Meclis’in kararının yine de ICC yönetim organının Bürosu’nun tavsiyesi doğrultusunda alındığını ve bunun siyasi bir karar olduğunu savundu.

Yetkililer, Han ve avukatlarının oylamadan önce meclise hitap etmelerinin engellendiğini ve dava sırasında prosedürün değiştirilerek, ciddi bir görevi kötüye kullanma olup olmadığına ilişkin ayrı bir üçte iki çoğunluk oylamasının, mutlak çoğunluk gerektiren tek bir önergeyle değiştirildiğini söyledi.

Ali, kararın Han’a “adil bir şekilde dinlenme fırsatı verilmediği” bir süreç sonucunda alındığını söyledi, an’ın görevden alınmasının hukuka uygunluğunu ve adilliğini sorgulayacağı belirtildi.

UCM: Mahkeme, faaliyetlerini sürdürüyor

Mahkemeden yapılan diğer açıklamada da Han’ın Mayıs 2025’te izne ayrılmasından ve 8 Haziran 2026’daki askıya alınmasından bu yana olduğu gibi Savcılık Ofisinin yönetiminin Başsavcı yardımcıları tarafından sürdürüleceği aktarıldı.

Açıklamada, UCM’nin bu süreç boyunca personelin profesyonelliği sayesinde görev ve faaliyetlerini sürdürdüğüne işaret edilerek, mahkemenin mağdurlar için hesap verebilirliği ve adaleti sağlama taahhüdünü koruduğu vurgulandı.

Soruşturma süreci

UCM Başsavcısı Kerim Han, Mayıs 2024’te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant için tutuklama emri talebinde bulunduktan sonra, kendisine yönelik cinsel taciz iddialarının ortaya atılmasının ardından Mayıs 2025’te gönüllü olarak izne ayrılmıştı.

Martta UCM tarafından görevlendirilen üç yargıçtan oluşan bağımsız bir heyet, BM soruşturmasının Han hakkında “görevi suistimal veya ihlal tespit etmediği” sonucuna varmıştı.

Üç yargıçtan oluşan bağımsız bir heyetin raporuna rağmen UCM Taraf Devletler Meclisi Bürosu 8 Haziran’da yaptığı toplantıda, Han’ın görevini “ağır şekilde suistimal” ettiği yönündeki kararın ardından Başsavcı’yı geçici olarak görevden almış ve Han hakkındaki nihai kararı, mahkemeyi kuran 125 taraf devletten oluşan Meclisin 24 Temmuz’daki özel oturumunda yapılacak oylamaya bırakmıştı.

UCM’nin 21 üyeden oluşan yürütme organı ASP Bürosu, haziranda BM İç Denetim Ofisinin (OIOS) soruşturma raporu, bağımsız hukukçulardan oluşan bir panelin görüşü ve yazılı beyanlar doğrultusunda Han’ın görevini “ağır şekilde suistimal” ettiği yönünde karar almış ve başsavcıyı geçici olarak görevden almıştı.

Han’ın avukatları, bugün yapılan ve Han’ın görevden alındığı oylamada kendilerine savunma yapma ve akreditasyon hakkı tanınmadığını, sürecin hukuka aykırı, usul yönünden adil olmayan ve delillerle desteklenmeyen bir şekilde yürütüldüğünü öne sürmüştü.

Kerim Han, Şubat 2021’de UCM Başsavcılığına seçilmiş ve 16 Haziran 2021’de yemin ederek UCM’nin üçüncü savcısı olarak görevine başlamıştı.

UCM Netanyahu’yu ne zaman tutuklayacak?