Yapay zeka, sohbet robotlarının 2022’de herkese açık hale gelmesinden bu yana teknolojide büyük bir dalga yarattı ve aynı zamanda bir ‘iş kıyameti’ konusunda ciddi uyarıları da beraberinde getirdi. Teknoloji şirketlerinin yöneticileri ürünlerini devrimci olarak gösterme motivasyonuna sahip olsa da, bu endişe verici mesaj topluma açık bir şekilde iletilmiştir. Anketler, bugün Amerikalıların yüzde 70’inin yapay zekanın iş bulmayı zorlaştırdığına inandığını ve neredeyse üçte birinin de iş güvenliğinden endişe duyduğunu göstermektedir. Özellikle programlama alanında olmak üzere üniversite mezunları için iş imkanlarının azlığı bu kaygıyı daha da artırmıştır.

Tarihten Dersler ve Eşi Görülmemiş Tehditler

Modern tarihte teknolojik ilerleme hiçbir zaman insan emeğine olan toplam talebi tamamen ortadan kaldıramamış olsa da, tarih her zaman gelecek için güvenilir bir rehber değildir. Günümüzün gelişmiş yapay zeka modelleri, henüz bir yıl önce hayal bile edilemeyen karmaşık görevlerin üstesinden gelebilmektedir.

Bu alandaki önde gelen şirketlerden birinin (Anthropic) yıllık gelirinin Haziran sonuna kadar 50 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir. İşgücü piyasasının genel verilerinde henüz geniş çaplı iş kayıplarına dair kesin bir işaret görülmese de, bu teknolojinin ilerleme hızı o kadar fazladır ki, onu görmezden gelmek tamamen tedbirsizlik olacaktır.

İnsan gücünün ekonomideki kullanım alanı kalsa bile, işlerin kalitesinin ve ücret seviyelerinin önemli ölçüde düşebileceği endişesi bulunmaktadır. Goldman Sachs Enstitüsü’nün tahminine göre, veri merkezleri 2027 yılında ABD’nin toplam elektrik talebinin yaklaşık yüzde 8,5’ini oluşturacak; oysa bu oran 2025’te sadece yüzde 4,1’di. Teknoloji devleri tarafından arazi ve enerji fiyatlarının artırılması, satın alma gücünü düşürmekte ve insan emeğinin ekonomik olarak geçerliliğini yitirme riskini ortaya çıkarmaktadır. Böyle bir senaryoda, zenginlik çoğunlukla sermaye sahiplerinin cebine akacaktır.

‘Çin Şoku’nun Gölgesi ve Siyasi Karmaşa Riski

Economist, ekonomik yer değiştirmelerin siyasi sonuçlarına işaret ederek, tam teşekküllü bir felaketin halkın öfkesini körüklemek için gerekli olmadığı konusunda uyarmaktadır. 1999 ile 2011 yılları arasında, yaklaşık iki milyon Amerikalı işçi, Çin’in Dünya Ticaret Örgütü’ne katılması nedeniyle işini kaybetti. Bu rakam ABD işgücü piyasası ölçeğinde çok büyük olmasa da, aynı ‘Çin Şoku’nun derin siyasi sonuçları oldu ve ticaret politikalarında köklü değişikliklere ve ağır tarifelerin uygulanmasına yol açtı.

Bugün yapay zeka tehdidi altında olan beyaz yakalı çalışanlar, fabrika işçilerine kıyasla çok daha fazla sosyal ve siyasi nüfuza sahiptir. Bu nedenle, bu sektörde sınırlı bir işten çıkarma dalgası bile teknolojiye karşı şiddetli tepkilere yol açabilir ve yaygın kargaşayla sonuçlanabilir.

Hükümetler İçin Önerilen Çözüm Yolları

Bu olası kriz karşısında uzmanlar, hükümetlere üç ana politika kategorisi önermiştir:

1. Teknolojiyi Durdurmak veya Yavaşlatmak (Geçersiz):

Bazıları veri merkezlerine vergi getirilmesini veya işçi çıkarmalara sınırlama getirilmesini (Çin’in mevcut yaklaşımı) önermiştir. Ancak ekonomi uzmanları, teknolojik ilerlemenin önünü kesmeyi akıllıca bulmamaktadır; zira yapay zeka, hastalıkların tedavisi, yoksulluk ve iklim değişikliği gibi insanlığın sorunlarını çözme konusunda muazzam bir potansiyele sahiptir.

2. Yapısal Reformlar ve Akıllı Vergi Sistemi (Makul ve Uygulanabilir):

Eğer istihdam azalırsa, yapay zeka şirketlerine, çip üreticilerine ve veri merkezlerine muazzam karlar akacaktır. Hükümetler, rant vergisi (normal sermaye getirisinin üzerindeki karlara vergi), arazi ve doğal kaynak vergisi uygulayarak ve ayrıca miras vergisi koyarak ayrıcalıklı bir tekelci sınıfın oluşumunu engelleyebilir. Bunun yanı sıra, aktif işgücü piyasası politikalarını (Danimarka modeli gibi) güçlendirmek ve kamu ücret sigortaları oluşturmak, zarar gören işgücünün yeni koşullara uyum sağlamasına yardımcı olabilir.

3. Radikal Fikirler ve Doğrudan Gelir Dağıtımı:

İnsan emeğinin tamamen yapay zeka ile yer değiştirmesi durumunda, adaptif destekler yeterli olmayacak ve insanların hayatta kalması için yardıma ihtiyaçları olacaktır. Bu nedenle, yapay zeka şirketlerinin kısmen kamulaştırılması veya bu teknolojinin gelirlerinden ‘vatandaşlık temettüsü’ tahsis edilmesi gibi fikirler öne sürülmüştür. Amerika Birleşik Devletleri’nde de bazı siyasetçiler, toplumun bu teknolojinin faydalarından pay almasını sağlamak için bu şirketlerin hisselerinin halka verilmesi fikrini dile getirmiştir.

Değerlendirme

Economist raporu sonunda, yapay zekadan kaynaklanan rantların yoğunlaşmasının daha başlangıçta kontrol altına alınması gerektiğini vurgulamaktadır. ‘İş kıyameti’ henüz tamamen gerçekleşmemiş olsa da, eğer politika yapıcılar ve hükümetler iş kayıplarına dair kesin kanıtlar ortaya çıkana kadar beklerlerse, güvenlik ağlarını tasarlamak ve uygulamak için çok geç olacaktır. Önleyici eylem, bu tarihsel geçişten güvenli bir şekilde geçmenin tek yoludur.

(Tesnim)