İran savaşıyla sarsılan küresel enerji piyasaları, lojistik rotalarda zorunlu bir değişimi beraberinde getirdi. Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık ve arz şoku sonrası, özellikle ABD’den Asya pazarına yönelen enerji sevkiyatları Panama Kanalı’nda benzeri görülmemiş bir maliyet artışına ve trafik yoğunluğuna neden oldu.

Financial Times tarafından aktarılan verilere göre, Panama Kanalı otoritesinin geçiş önceliği sağlamak amacıyla düzenlediği günlük ihaleler, savaş sonrası dönemde nakliye şirketlerinin akınına uğradı. Savaş öncesi dönemle kıyaslandığında ihalelere katılım oranı 5 kat artış gösterdi. Bu talep patlaması, geçiş ücretlerini de astronomik seviyelere taşıdı:

En sık kullanılan “Panamax” tipi gemi geçişleri için ortalama fiyatlar 837 bin 500 dolar seviyesine tırmandı. Acil geçiş yapmak isteyen bazı büyük tonajlı gemiler için ihale bedelleri 4 milyon dolar sınırına kadar dayandı.

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte petrol ve doğalgaz akışının kesilmesi, Asya ülkelerini alternatif kaynak arayışına itti. Bu süreçte ABD Körfezi’nden yapılan sevkiyatlar, Asya’nın enerji ihtiyacını karşılamada en önemli kalem haline geldi. ABD ile Asya arasındaki en kısa deniz yolu olan Panama Kanalı, bu yeni ticaret hattının merkez üssü konumuna yükseldi.

Kanal üzerindeki yoğunluk sadece maliyetleri değil, bekleme sürelerini de doğrudan etkiledi. Ham petrol taşıyan tankerler için ortalama bekleme süresi 4,25 güne çıkarak son altı haftanın zirvesine ulaştı. Zamanla yarışan enerji şirketleri, uzayan bu sürelerin operasyonel maliyetlerinden kaçınmak için ihale sistemine daha yüksek teklifler vererek “öncelikli geçiş” satın alma yoluna gidiyor.

Panama Kanalı Otoritesi, yaşanan bu fiyat artışlarının kurumsal bir zam politikasından değil, tamamen piyasadaki arz-talep dengesizliğinden kaynaklandığını bildirdi. Kanal trafiğinin yaklaşık yüzde 30’u bu tip ihale usulüyle yönetilirken, büyük işletmecilerin maliyetleri dengelemek adına sabit ücretli ön rezervasyon sistemine ağırlık verdiği gözlemleniyor.

Küresel arz daralması ve ABD’deki güçlü petrol üretimi, ticaret rotalarını kökten değiştirmiş durumda. Atlantik bölgesinden Asya’ya doğru hızlanan enerji akışı kapsamında, savaşın başlangıcından bu yana en az 29 dev tanker rotasını değiştirerek Asya pazarına yöneldi.

(Karar)