Ülkede 22-23 Mart’ta yargı reformuna yönelik yapılan referandumda birçok yorumcuya göre, “ilk ciddi yenilgisini” yaşayan ve bu nedenle “yenilmez” imajı darbe alan Meloni hükümetinde, yenilginin yarattığı sarsıntılar ve etkiler görülmeye başlandı.

Meloni hükümetinin, siyasallaştığı gerekçesiyle eleştirdiği yargı sistemini yeniden yapılandırmak için hazırladığı, yargıçlıktan savcılığa ve savcılıktan yargıçlığa geçişi engelleyen, hakimlerin atama ve disiplin süreçlerini denetleyen konseyin bölünmesi gibi anayasada bazı yeni düzenlemeler öngören yargı reformunun referandumda dün yüzde 53,7’lik “hayır” oylarıyla reddedilmesinin yankıları sürüyor.

İçişleri Bakanlığının verilerine göre, 51,4 milyon kişinin oy kullanma hakkına sahip olduğu referanduma katılım oranı yüzde 58,9 olarak gerçekleşti. Bakanlığın sayılan sandıkların yüzde 98’ine ilişkin açıkladığı verilere göre, seçmenlerin yüzde 53,7’si yargı reformuna “Hayır” oyu verirken, “Evet” oyları ise yüzde 46,2’de kaldı.

Bu sonuçla yargı reformu halk oylamasında reddedildi. Meloni hükümeti, geçen yıl parlamentonun alt ve üst kanadında onaylatırken 3’te 2 çoğunlukla onay alamadığı için referanduma götürmek durumunda kaldığı yargı reformuna halktan onay alamamış oldu.

İtalyan basınında çıkan haber ve yorumlar, referandum sonucunun, yaklaşık 4 yıldır iktidarda olan Başbakan Meloni ve hükümeti için “net bir yenilgi” olduğu konusunda birleşti.

Diğer taraftan 2022’deki seçimlerde tam bir ittifak yapamadığı için Meloni liderliğindeki sağ ittifaka kaybeden merkez sol ittifakın ise gelecek yıl yapılması beklenen genel seçimler için “umutlandığı” ifade edildi.

“Hayır” sonucunun kesinleşmesiyle başkent Roma başta olmak üzere Napoli, Bologna ve Torino gibi birçok kentte “Hayır” cephesi zaferi kutlamak için meydanlara indi. Roma’da Barberini Sarayı önünde toplanan yaklaşık bin kişi, “Direnen İtalya çok yaşasın” sloganları atarken, Meloni hükümetini istifaya çağırdı.

Corriere della Sera gazetesinin haberinde, Başbakan Meloni’nin dün ilk sonuçların gelmesinin akabinde, “değiştirmesi zor bir ülke” tepkisini verdiği ardından da iktidar ortakları Forza Italia lideri ve Başbakan Yardımcısı Antonio Tajani ile Lig Partisi lideri aynı zamanda Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini ile durum değerlendirmesi yaptığı kaydedildi.

Gazetenin bir başka haberinde de referandum sonucunun, iktidarı oluşturan çoğunluğa bir “darbe” vurduğu ifade edildi.

La Repubblica gazetesinin haberinde, dünkü sonucun Başbakan Meloni açısından “şok bir sonuç” olduğu ve gelecek yıl yapılması beklenen genel seçimleri, erkene almak gibi seçenekleri de değerlendirdiği aktarıldı.

La Republicca gazetesi, “Referandumda 14 milyon ‘Hayır’, Nordio’nun reformunu geri çevirdi” ve “Giorgia Meloni’nin ilk gerçek yenilgisi” başlıklarıyla referandum sonuçlarını internet sitesinden okuyucularına aktardı.

Il Fatto Quotidiano gazetesi de “‘Hayır’ oyları ezici bir çoğunlukla kazandı. İtalyanların yüzde 53’ünden fazlası anayasayı korudu” başlıklarını kullanırken, bugünkü sonucun 2022’den bu yana iktidarda olan Meloni’nin aldığı ilk yenilgi olduğunu yazdı.

Il Messaggero gazetesi de “Referandumda yüzde 53,7 ile ‘Hayır’ın zaferi” başlığını attı.

Basında çıkan haberlerde, özellikle büyük kentlerde “Hayır” oylarının “Evet”e fark attığına işaret edildi.

Bu arada, yargı reformunun fikir babası olan Adalet Bakanı Carlo Nordio, SKYTG24 kanalına verdiği demeçte, “Bu, benim adımı taşıyan bir reform ve bu nedenle siyasi sorumluluğunu üstleniyorum. İletişim veya yaklaşım hataları varsa, bunlar da benim hatamdır.” ifadelerini kullanırken, Corriere della Sera gazetesine de istifa etmeyi düşünmediğini belirtti.

Başbakan Meloni, yenilgiyi kabul etti

Referandumda sonuçların netlik kazanmasının ardından “Hayır” kampanyasını yürüten muhalefetteki sol ve sivil toplum kuruluşlarında zafer kutlamaları yapılırken, “Evet” cephesindeki Başbakan Meloni ve sağ iktidar sonuçları kabul etti.

Başbakan Meloni, sosyal medya platformlarındaki hesaplarından paylaştığı video mesajında, İtalyanların kararını verdiğini belirterek, “Biz bu karara saygı duyuyoruz. Her zaman yaptığımız gibi sorumlulukla, kararlılıkla ve İtalyan halkına ve İtalya’ya saygıyla yolumuza devam edeceğiz.” dedi.

Meloni, hükümet olarak bu yargı reformu paketiyle seçim programında vaat ettikleri bir sözü gerçekleştirdiklerini ifade ederek, “Bu reformu sonuna kadar savunduk ve ardından kararı vatandaşlara bıraktık, vatandaşlar da kararını verdi. İtalya’yı modernize etme fırsatının kaçırılmış olması elbette bir üzüntü yaratıyor. Ancak bu durum, ülkenin iyiliği için ciddi ve kararlı şekilde çalışmaya ve bize verilen görevi yerine getirmeye olan bağlılığımızı değiştirmiyor.” diye konuştu.

Reformun fikir babası Adalet Bakanı Carlo Nordio da “Egemen halkın kararını kabul ediyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

Ana muhalefetteki Demokratik Parti (PD) lideri Elly Schlein, La Repubblica gazetesine verdiği demeçte, referandum sonuçlarının, bu iktidara alternatif bir çoğunluk olduğunu gösterdiğini belirterek, “İlerici güçler olarak bizim bu umudu organize etme sorumluluğumuz var.” dedi.

Elly Schlein referandumun ardından düzenlediği basın toplantısında da, “Biz kazandık. Ülkenin çoğunluğu yanlış bir reformu durdurdu.” ifadelerini kullandı. Bu sonucun hükümete açık bir mesaj gönderdiğini belirterek, “Şimdi düşünmeleri, ülkeyi ve gerçek önceliklerini dinlemeleri gerekiyor. Bu aynı zamanda bize de bir mesaj. Ülke bir alternatif talep ediyor ve biz de bunu organize etme sorumluluğuna sahibiz. Hükümete karşı zaten alternatif bir çoğunluk var. Alternatifi inşa etmek için ilerici koalisyonun güçleriyle birlikte çalışacağız.” değerlendirmesinde bulundu.

Schlein, ülkede gelecek yıl yapılması beklenen genel seçimleri işaret ederek, Meloni’yi gelecek seçimlerde yeneceklerini dile getirdi.

Muhalefetteki ikinci büyük parti konumundaki 5 Yıldız Hareketi (M5S) lideri Giuseppe Conte de, Corriere della Sera gazetesine referandumun sonucunu değerlendirdiği demecinde, “Bu çok güçlü bir siyasi sinyal. Dört yıl ve dört bütçe yasasından sonra hükümetin elinde hiçbir şey kalmadı. Yaptıkları tek reform vatandaşlar tarafından reddedildi ve bu, referandum kampanyasına bizzat Giorgia Meloni’nin de katılmasına rağmen oldu.” diye konuştu.

Bu oylamanın hükümete verilmiş “bir tahliye uyarısı” olduğunu dile getiren Conte, “Rüzgar değişti, hükümet çok siyasi bir oylamada kaybetti. Bu yürütmeye karşı artık bir alışkanlık ya da kabulleniş yok. Yeni bir dönem, yeni bir bahar başladı.” yorumunu yaptı. Gelecek yılki genel seçimlerde merkez solun liderini belirlemek için çalışmalara başlamaları gerektiğini söyledi.

Italia Viva Partisinin lideri Matteo Renzi de x platformunda yaptığı paylaşımda, 2016 yılında kendisi iktidardayken kaybedip sonrasında istifa ettiği anayasa değişikliği referandumunu hatırlatarak, “Halk konuştuğunda, hükümet dinlemek zorundadır. Bunu 10 yıl önce yaptık. Giorgia Meloni aynı cesarete sahip mi? Başbakanlıktan, Genel Sekreterlikten, her şeyden istifa ettim. Meloni’nin ezici bir yenilgiden sonra ne yapacağını göreceğiz.” ifadelerini kullandı.

Roma’daki Luiss Üniversitesinde siyaset ve parlamento hukuku dersleri veren Prof. Nicola Lupo, Yabancı Basın Derneğinde referandum sonuçlarını değerlendirirken, Meloni liderliğindeki sağ iktidar cenahının, muhalefetteki sol ittifakın bu sonucun ardından birleşmesine ve toparlanmasına izin vermeden gelecek yıl yapılması beklenen seçimleri öne alıp bir erken seçime gitmeyi ya da kabine revizyonu gibi ihtimalleri düşündüğünü söyledi.

İstifalar

Geçen hafta Roma’daki bir restoranda mafyayla bağlantılı biriyle ortak yatırım yapmasıyla tartışma konusu haline gelen Adalet Bakan Yardımcısı Andrea Delmastro, yazılı bir açıklamayla istifasını duyurdu.

Delmastro, “Yanlış bir şey yapmamış olsam da farkına varır varmaz telafi ettiğim bir dikkatsizlikte bulundum. Bunu, ulusun çıkarları için, özellikle de hükümete ve Başbakan’a duyduğum sevgi ve saygıdan dolayı sorumluluk alarak üstleniyorum.” ifadelerini kullandı.

Delmastro, geçen sene de bir anarşist hükümlüye ilişkin devlet sırrı niteliğindeki gizli belgeleri ifşa etmekten yargılanıp 8 ay ertelenmiş hapis cezası almasıyla da gündeme gelmiş, ancak o dönem muhalefetten gelen istifa çağrılarını geri çevirmişti.

Referandum yenilgisinin ardından istifa eden bir diğer isim ise Adalet Bakanlığı Özel Kalem Müdürü Giusi Bartolozzi oldu. Bartolozzi’nin, referandumdan önce kampanya döneminde Sicilya Adası’nda yerel bir televizyon kanalında, “Eğer ‘Evet’ kazanırsa, yargıçlardan kurtulacağız, onlar bir infaz mangası” ifadelerini kullanması kamuoyunda büyük tepki çekmişti.

Bartolozzi’nin adı ayrıca, Ocak 2025’te Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından arandığı sırada İtalya’ya gelen ve burada gözaltına alındıktan sonra serbest bırakılıp ülkesine geri gönderilen Libyalı üst düzey polis memuru Najeem Osema Almasri Habish’in serbest bırakılması hadisesinde, savcılara yanlış bilgi vermek suçlamasıyla gündeme gelmişti.

Meloni istifaları kabul etti ve bir bakanının da istifasını istedi

İtalyan basını, referandum yenilgisinin ardından kısa bir video mesaj paylaşarak, sonucu kabul ettiğini ancak yollarına devam edeceğini belirten Meloni’nin, sonrasında bir açıklama yapmadan koalisyon ortakları ve kurmaylarıyla görüştüğünü aktardı.

Delmastro ve Bartolozzi’nin istifalarının ardından Başbakanlık’tan akşam saatlerinde kısa bir yazılı açıklama yapıldı.

Açıklamada, Başbakan Meloni’nin, Adalet Bakan Yardımcısı Delmastro ile Adalet Bakanlığı Özel Kalem Müdürü Bartolozzi’nin görevlerini bırakma kararlarını takdirle karşıladığı belirtilirken, yolsuzluk ve dolandırıcılık suçlamasıyla yargılanan Turizm Bakanı Daniela Santanche’ye de “aynı tercihi yapması” çağrısında bulunması dikkati çekti.

Açıklamada, “Meloni ayrıca, aynı kurumsal duyarlılık doğrultusunda Turizm Bakanı Daniela Santanche’nin de benzer bir karar almasını temenni ediyor.” ifadesine yer verildi.

Başbakan Meloni’nin, Santanche’yi de istifa etmeye çağırması, İtalyan basını tarafından “son dakika” haberi olarak duyuruldu. Meloni’nin, adı skandallara karışan ve bu nedenle kamuoyunda tartışılan bu isimleri hükümetinden uzaklaştırarak, referandum yenilgisinin yaralarını sarmaya çalıştığı ifade edildi.