Cambridge Üniversitesinden yapılan yazılı açıklamada, Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi (MAA) koleksiyonunda yer alan eserlerin, Benin Kraliyet Sarayı ile yapılacak bir yönetim anlaşması kapsamında Nijerya’ya iade edileceği belirtildi.

Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:

Cambridge Üniversitesi, Benin’e ait 116 eserin yasal mülkiyetini Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu’na iade etti

Cambridge Üniversitesi bugün, Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi (MAA) koleksiyonlarında bulunan 116 Benin eserinin yasal mülkiyetini, Benin Kraliyet Sarayı ile yapılan bir yönetim anlaşması çerçevesinde faaliyet gösteren Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu’na (NCMM) devrettiğini duyurdu.

Bu karar, NCMM’nin Ocak 2022’de, 1897’de Benin Şehri’nin yağmalanması sırasında İngiliz silahlı kuvvetleri tarafından alınan eserlerin iadesi için yaptığı resmi talebin ardından geldi. Üniversite Konseyi bu talebi destekledi ve ardından İngiltere Hayır Kurumları Komisyonu’ndan yetki alındı.

Eserlerin büyük çoğunluğunun fiziksel transferi en kısa sürede düzenlenecektir. On yedi eser ise ilk etapta üç yıl süreyle MAA’da sergilenmek üzere ödünç olarak kalacak ve müze ziyaretçileri, öğrenciler ve araştırmacılar tarafından erişilebilir olacaktır.

Üniversitenin bu kararı, Birleşik Krallık, ABD ve Avrupa’daki diğer müzelerin benzer taahhütleriyle uyumludur.

Kalın, eğimli şeritlerle süslenmiş pirinçten yapılmış halka şeklinde bir bileklik. (MAA Kimlik No. E 1902.104)

Çoğunluğu pirinçten yapılmış, ancak fildişi ve ahşap heykelleri de içeren 116 eser, İngiliz askerlerinin Şubat 1897’de Benin şehrini yağmaladığı sırada ele geçirilmişti. Bu yağma, bir önceki ay yaşanan şiddetli ticaret anlaşmazlığına karşılık olarak düzenlenen ve ‘Cezalandırma Seferi’ olarak adlandırılan operasyon sırasında gerçekleşmişti.

1897’de Benin’den getirilen önemli miktarda materyale sahip Birleşik Krallık müzelerinden biri olan MAA, Nijeryalı paydaşlar ve Benin Krallığı Kraliyet Sarayı temsilcilerinin yanı sıra Nijeryalı sanatçılar, akademisyenler ve öğrencilerle ortaklık içinde uzun vadeli araştırma ve etkileşim projelerinde yer almaktadır.

Kabartmalı benekli pirinç leopar, başından zincire bağlı. (MAA Kimlik No. 1934.16)

MAA küratörleri, 2018’den beri Benin Şehrine çalışma ve irtibat ziyaretleri düzenleyerek Oba, saray üyeleri, eyalet ve federal hükümet liderleri ve kültür temsilcileriyle görüştüler. Üniversite ayrıca 2017’de Benin Diyalog Grubuna ev sahipliği yaptı ve 2021’de NCMM ve Kraliyet Sarayı temsilcilerini Cambridge’de ağırladı.

LR: Prens Aghatise Erediauwa ve Profesör Nicholas Thomas, 2021 yılında Benin Diyalog Grubu kapsamında MAA’da çekilen fotoğrafta.

Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi Direktörü Profesör Nicholas Thomas şunları söyledi: “Son on yıldır Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu’ndan meslektaşlarımla, Kraliyet Sarayı üyeleriyle ve Nijeryalı akademisyenler, öğrenciler ve sanatçılarla diyalog kurmak son derece verimli oldu. Bu süre zarfında, sömürgeci şiddet bağlamında el konulan eserlerin iadesine yönelik destek, ulusal ve uluslararası düzeyde arttı. Bu iade, üniversite camiası genelinde büyük destek gördü.”

Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu Genel Direktörü Olugbile Holloway şunları söyledi: “Bu gelişme, Cambridge Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi ile diyaloğumuzda önemli bir dönüm noktası oluşturuyor ve bunun diğer müzeleri de benzer bir yöne doğru teşvik edeceğini umuyoruz.

Kültürel eserlerin iadesi bizim için sadece fiziksel nesnenin iadesi değil, aynı zamanda bu nesneler ilk başta alındığında kaybedilen gurur ve onurun da geri kazanılması anlamına geliyor. Bu olayın gerçekleşmesinde paha biçilmez desteği için Sayın Sanat, Kültür, Turizm ve Yaratıcı Ekonomi Bakanı Hannatu Musawa’ya teşekkür etmek ve Cambridge’i de doğru yönde bu adımı attığı için alkışlamak istiyoruz. Eserlerin yakında evlerine geri dönmesini dört gözle bekliyoruz.”

Benin eserlerinin iadesine yönelik uluslararası süreç

Benin Krallığı, günümüzde bağımsız bir devlet statüsünde olmamakla birlikte Nijerya sınırları içinde varlığını sürdürüyor.

İnsan ve hayvan figürleri, kabartmalar, kraliyet eşyaları ve bir çanı da içeren Benin bronzlarının büyük bölümü uzun yıllar Hollanda’nın Leiden kentindeki bir müzede sergilendi.

Nijerya, 2022’de dünya genelindeki müzelerden yüzlerce eserin iadesini resmi olarak talep ederken, aynı yıl Londra’daki bir müzeden 72, ABD’nin Rhode Island eyaletindeki bir müzeden ise 31 eser ülkeye iade edildi.