The National’da Sinan Mahmud’un aktardığına göre, Irak parlamentosu, adayların geleneksel olarak seçildiği azınlık Kürt topluluğunun iki ana siyasi partisi arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle Salı günü yapılması planlanan ülkenin bir sonraki cumhurbaşkanını seçme oturumunu erteledi. Bu oylama, Kasım ayındaki genel seçimlerin ardından hükümet kurma yolunda en önemli adım.

Geçtiğimiz ay parlamento ilk oturumunu gerçekleştirdi ve Sünni siyasetçi Haybat El Halbusi’yi Meclis Başkanı seçti. Bu, hükümet kurma sürecinin genellikle zorlu geçtiği bir dönemde cumhurbaşkanı seçimi için 30 günlük bir sürenin başlangıcı oldu. Bu oturum 15 Aralık’ta yapılmıştı.

Kasım ayındaki seçimler, Saddam Hüseyin’in 2003’teki ABD önderliğindeki işgalde devrilmesinden bu yana ülkedeki altıncı seçimdi. Saddam sonrası dönemde siyasi partiler arasında yapılan bir anlaşmaya göre, cumhurbaşkanlığı görevi Kürtlere ayrılmışken, meclis başkanı Sünni, başbakan ise Şii olmak zorunda.

Kürt partileri arasındaki ayrı bir düzenleme, cumhurbaşkanlığının genellikle Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK) tarafından aday gösterilen bir kişiye gitmesi anlamına gelirken, yarı özerk Kürt bölgesinin liderliği ise rakibi Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) tarafından yürütülmektedir.

KDP ve PUK arasında bu görev için aday konusunda henüz bir anlaşmaya varılamadı. Her iki parti de birer adayı destekliyor. PUK, eski Irak Çevre Bakanı Nizar Amedi’yi aday gösterirken, KDP ise Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin’i destekliyor.

Meclis Başkanı’nın ofisinden yapılan açıklamaya göre, her iki taraf da Salı günkü oturumun “anlayış ve uzlaşma için daha fazla zaman tanımak” amacıyla ertelenmesi için Sayın el Halbousi’ye talepte bulundu.

Bir sonraki oturum için henüz bir tarih açıklanmadı.

Başbakan Muhammed Şia El Sudani liderliğindeki ve 329 sandalyeli yasama organında 46 sandalyeyi kontrol eden Yeniden Yapılanma ve Kalkınma parlamento bloğu, anayasal süre sınırlarına uyulması amacıyla oturumun ertelenmesi talebinde bulundu. Parlamento içindeki bloğun lideri olan milletvekili Bahaa el Araji, düzenlediği basın toplantısında “oturumun ertelenmesi, yeni hükümetin kurulma takvimini etkileyecektir” uyarısında bulundu.

Milis lideri Kays el-Hazali önderliğindeki 27 sandalyeli Sadiqoun Bloğu da aynı görüşü paylaştı. Bloğun başkanı Uday Awad gazetecilere yaptığı açıklamada, “Anayasal hakların bozulması devlet kurumlarına zarar verir” dedi.

Cumhurbaşkanı seçildikten sonra, en büyük parlamento bloğunun lideri kabineyi kurması için 15 gün süreye sahiptir.

PUK ve KDP arasındaki siyasi çekişmeler, Ekim 2024’teki yerel parlamento seçimlerinin ardından Kürdistan Bölgesel Hükümeti’nin kurulmasını da geciktirdi.

Fuad Hüseyin daha önce Kürt medya kuruluşu Rudaw’a cumhurbaşkanı seçimi için yapılacak oturumun Pazar gününe ertelendiğini söylemişti. Ancak parlamento, oturumun “planlandığı gibi yapılacağını” belirten bir açıklama yayınladı.

En büyük Şii parlamento bloğu olan Koordinasyon Çerçevesi, Pazartesi akşamı PUK ve KDP temsilcileriyle ayrı ayrı görüştüğünü ve “iki konuk heyetin görüşlerini dinlediğini, Cumhurbaşkanı seçimini kolaylaştıracak bir anlaşma çağrısında bulunduğunu” belirtti. Anayasada belirtilen zaman çizelgelerine “saygı duyulması gerektiğinin” altını çizdi.

Fuad Hüseyin ve Nizar Amedi, Kürt siyasetçiler ve bağımsızlar da dahil olmak üzere 40’tan fazla isimden oluşan daha geniş bir listeden seçilen, bu göreve aday olmaya hak kazanan 19 kişi arasında yer alıyor. Bunlar arasında, 2021’de KDP tarafından desteklenen mevcut Cumhurbaşkanı Abdül Latif Raşid de bulunuyor.

Başkanlık için adaylığını koyan birçok Iraklı, kazanma şanslarının neredeyse hiç olmadığını biliyor, ancak eleştirmenlerin yolsuzluğu, verimsizliği ve mezhepçiliği körüklediğini söylediği, etnik köken, mezhep ve siyasi bağlılığa dayalı olarak görev dağıtımına ilişkin yerleşik sisteme karşı protesto etmek istiyorlar.

Meclis üyeliğini kazanmak için parlamentoda üçte iki çoğunluk gereklidir. İlk turda hiçbir aday seçilemezse, en çok oy alan iki aday arasında yarışılır ve ikinci turda salt çoğunluğu alan aday kazanır.

ABD’nin tehdidi

ABD Dışişleri Bakanı Rubio, el Sudani’ye aba altından sopa göstererek, İran kontrolündeki Bağdat hükümetinin Irak’ı önceliklendiremeyeceğini söyledi.

ABD Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamaya göre Rubio, meclisteki seçimlerden bir gün önce Sudani ile telefonda görüştü. Görüşmede Rubio, Suriye’nin kuzeydoğusunda son dönemde meydana gelen istikrarsızlığın ardından terör örgütü DEAŞ mensuplarının Irak’taki güvenli tesislere nakli ve burada tutulmasına yönelik Irak hükümetinin girişim ve liderliğini takdir etti.

Irak’taki güvenlik durumu ile siyasi sürece ilişkin konuların ele alındığı görüşmede taraflar, Irak’ta bulunan yabancı uyruklu kişilerin vatandaşı oldukları ülkelere hızla iadesi ve adaletin önüne çıkarılmasına yönelik diplomatik çabaları da değerlendirdi.

Görüşmede hükümetin oluşturulmasına ilişkin süreç ele alınırken Irak’ın Orta Doğu’da istikrar, refah ve güvenliğe katkı sunan aktör olma potansiyelini hayata geçirmesine yönelik ortak kararlılık vurgulandı.

Rubio, ayrıca İran’ın etkisi altındaki yönetimin Irak’ın ulusal çıkarlarını önceliklendiremeyeceğini, ülkeyi bölgesel çatışmalardan uzak tutamayacağını ve ABD ile ortaklığını ilerletemeyeceğini belirtti.

Suriye’de operasyonlarını sürdüren ABD, SDG’nin bıraktığı DEAŞ mahkumu 7 bin kişiyi Irak’a nakletmeye karar vermiş ve nakil işlemlerini de geçtiğimiz günlerde başlatmıştı.

Öte yandan İran’a yönelik tehditlerini de sürdüren Amerikan yönetimi, İran ve Irak’ın kıyısı bulunan Basra Körfezi’ne savaş gemilerini gönderdi. ABD Merkez Komutanlığı’nın X hesabından yapılan açıklamada “Filo şu anda bölgesel güvenlik ve istikrarı teşvik etmek için Ortadoğu’ya konuşlandırıldı” denildi.