Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, Pazartesi günü eski Kanada Başbakan Yardımcısı Chrystia Freeland’ı ekonomik kalkınma danışmanı olarak atayan bir kararname imzaladı. Zelenskiy, Freeland ile görüştükten sonra atamayı duyurarak, Freeland’ın “bu konularda son derece yetenekli olduğunu ve yatırım çekme ve ekonomik dönüşümleri uygulama konusunda geniş deneyime sahip olduğunu” savundu.

Zelenskiy, X’te yayınladığı açıklamada, “Şu anda Ukrayna’nın iç direncini güçlendirmesi gerekiyor; hem diplomasi mümkün olan en kısa sürede sonuç verirse Ukrayna’nın toparlanması için, hem de ortaklarımızın gecikmeleri nedeniyle bu savaşın sona ermesi daha uzun sürerse savunmamızı güçlendirmek için” dedi.

Ukrayna kökenli birisi olan Freeland, 2019 ile 2024 yılları arasında Kanada Başbakan Yardımcılığı görevini yürütmüştür. Kanada parlamentosunun alt meclisinde aktif bir milletvekili olan Freeland, aynı zamanda Ottawa’nın Ukrayna’nın yeniden yapılanması özel temsilcisidir.

Freeland, Trudeau hükümetini çöküşe sürükledi

Kanada’da maliye bakanının 16 Aralık 2024’te istifası ülkede siyasi kargaşaya yol açtı. Kanada’da 2025 yılı ekim ayına kadar yapılması gereken seçimler öncesi iktidardaki Liberal Parti anketlerde gerilerken, ülkede maliye bakanının yıllık mali güncellemeyi sunmasına saatler kala istifası yeni bir şok dalgasına neden olmuştu.

Maliye Bakanı Chrystia Freeland, Başbakan Trudeau’nun kendisine artık maliye bakanı olarak görev yapmasını istemediğini söylediğini ve kabinede daha düşük bir pozisyon teklif ettiğini belirterek istifa etti. Trudeau ile son birkaç haftadır Kanada için en iyi yolun ne olduğu konusunda fikir ayrılığına düştüklerini savunan Freeland, “tek dürüst ve uygun yolun istifa etmek olduğu” sonucuna vardığını anlattı. Freeland, istifa mektubunda Donald Trump’ın tarife tehditlerine de işaret ederek, bu tehdidin son derece ciddiye alınması gerektiğini vurguladı.

Kanada’da “seçmenleri geri kazanma taktiği gibi görülen” ve 14 Aralık 2024-15 Şubat 2025 tarihlerini kapsayan belirli gıda ve tatil ürünleri için iki aylık vergi tatili dönemine girilmesi de Trudeau ile Freeland arasında bütçe açığını büyüteceği gerekçesiyle anlaşmazlığa yol açmıştı.

İstifa mektubunda “Kanada Takımı” yaklaşımını benimsemek gerektiğini vurgulayan Freeland, Trudeau’nun harcamaları artırma isteğinin Trump’ın uygulamakla tehdit ettiği gümrük vergilerinin vereceği zarara dayanma kabiliyetini tehlikeye atabileceğini savunuyordu. Böylelikle ABD’de ikinci kez başkanlık koltuğuna oturmaya hazırlanan Trump’ın ülkeye yönelik tehditlerinin mali olarak nasıl yönetileceğine dair anlaşmazlık Freeland’ın istifasının önünü açmış oldu.

İstifa sonrası, Trump ile tarifeler konusunda gerçekleştirdiği görüşmede Trudeau’ya eşlik eden Kamu Güvenliği Bakanı Dominic LeBlanc, maliye bakanlığına atandı.

Uzmanlar, Freeland’ın “hükümetin ve ülkenin gidişatıyla temelde aynı fikirde olmadığı ve bir sonraki seçimi kaybedeceklerine inandığı” için istifa ettiğine dikkati çekti. Liberal Parti’nin ara seçimlerde güvendiği birkaç koltuğu kaybetmesinin ardından siyasi düşüşü pekişen Trudeau’ya parti grubundan bazı vekiller istifa çağrıları yapmıştı. Freeland’ın ayrılması Trudeau’nun kendi partisi içindeki çatlakları derinleştirirken, hükümetin olası tarifelerle nasıl başa çıkacağına dair endişeler Freeland’ın görevi bırakması sonrasında alevlendi.

Liberal Parti içinde bir süredir Trudeau’ya istifa çağrısında bulunanlar baskılarını artırırken, muhalefet liderleri de Trudeau’ya görevden ayrılması çağrısında bulundu.

Freeland’ın istifasıyla aynı gün yayımlanan mali güncellemeye göre ülkede bütçe açığı, 2023-2024 mali yılında 61,9 milyar Kanada dolarına yükseldi. Bu açığın, öngörülen tutarın yaklaşık yüzde 50 üzerinde gerçekleşmesi dikkati çekti. Maliye bakanının istifası Kanada’nın mali tamponlarına ilişkin endişeleri derinleştirirken, ülkede 10 yıl vadeli hazine tahvili faizi yüzde 3,23’ü aştı. Kanada Merkez Bankasının (BoC) borçlanma maliyetlerini düşürmesiyle üzerindeki baskının arttığı Kanada doları, Mart 2020’den bu yana en düşük seviyesini gördü. Kanada dolarının bu yıl ABD doları karşısındaki değer kaybı yüzde 8’in üzerine çıktı.

Freeland’ın istifasından sadece 21 gün sonra, Kanada Başbakanı Justin Trudeau, 6 Ocak 2025 Pazartesi günü istifa ettiğini açıkladı. 27 Ocak’ta açılması beklenen Parlamento, 24 Mart’a kadar tatil edildi. Henüz ABD’de başkan Trump yemin edip göreve başlamamış, ancak Kanada’ya yönelik tarife söylemini genişletmişti. Trump 20 Ocak 2025’te göreve başlamıştı.

İngiliz Milletler Topluluğu

Kanada, İngiliz Milletler Topluluğu’nun (Commonwealth of Nations) bir üyesidir. Topluluğun kurucu ve en eski üyelerinden biridir. Günümüzde Commonwealth, çoğu eski Britanya İmparatorluğu’na bağlı 56 “bağımsız” devletten oluşur.

Anayasal monarşi olan Kanada’nın devlet başkanı, sembolik olarak Birleşik Krallık Kralıdır (şu anda Kral III. Charles).
Kral Kanada’da Genel Vali (Governor General) tarafından temsil edilir. Ancak bağımsız bir devlet olan Kanada’nın iç veya dış politikasında İngiltere’nin hiçbir etkisi olmadığı öne sürülmektedir.