Reuters Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü tarafından 48 ülkede gerçekleştirilen kapsamlı 2026 Dijital Haber Raporu araştırması, Türkiye ile birlikte Yunanistan, Bulgaristan ve Hırvatistan’da vatandaşların yüzde 60’tan fazlasının düzenli habertakip etmekten bilinçli olarak kaçındığını ortaya koydu.

Küresel ölçekte haberlerden uzak durma oranı, 2017 yılındaki yüzde 29 seviyesinden yüzde 42 basamağına tırmanırken, bölge ülkelerinde kitlelerin basından kopuşu dünya ortalamasını belirgin biçimde geride bıraktı.

DÖRT ÜLKEDE HER 10 KİŞİDEN 6’SI BÜLTENLERİ KAPATIYOR

Journo’dan Şeriban Alkış’ın haberine göre, araştırma verileri, Türkiye’de her 10 kişiden 6’sının haber akışından uzak durduğunu gösterirken, benzer tablonun komşu coğrafyalarda da tekrarlandığını belgeledi.

Haberden kaçınma oranı, Bulgaristan ve Yunanistan’da Türkiye ile aynı düzeyde seyrederken, Avrupa Birliği üyesi Hırvatistan’da yüzde 63 seviyesine ulaştı.

Medya organları üzerindeki denetim mekanizmalarının ve ekonomik baskıların en sert hissedildiği ülke Türkiye olarak öne çıkarken, farklı siyasal ve iktisadi koşullara sahip dört ülkede haberden kaçınma oranlarının birbirine bu denli yakın seyretmesi derinleşen ortak sorunlara işaret ediyor.

BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ SIRALAMASINDAKİ DERİN UÇURUM

Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü (RSF) tarafından yayımlanan 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi listesinde Hırvatistan 64., Yunanistan 86., Bulgaristan 87. sırada yer alırken, Türkiye 163. basamakta konumlandı.

Hırvatistan sahasında gazetecilere yönelik davalar ve yargısal yaptırımlar bağımsız basını baskılarken, Bulgaristan’da doğrudan siyasi ve mali müdahaleler öne çıktı.

Türkiye’de ise medya sahipliği yapısı ve gazetecilerin mesleki faaliyet alanları üzerindeki yoğun denetim tablonun ağırlığını artırdı.

Uzman değerlendirmeleri, bireyler haberden uzaklaştıkça yayıncılık iktisadının daraldığını, artan mali ve siyasi baskıların haber niteliğini zayıflatarak toplumu medyadan daha da koparan bir kısırdöngü yarattığını gösterdi.

KURUMSAL GÜVENSİZLİK VE ÇARESİZLİK HİSSİ YAYILIYOR

Hırvat Gazeteciler Sendikası (SNH) ve Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) Başkanı Maja Sever, Hırvatistan’daki yüzde 63 oranındaki kaçışın arkasında yorgunluk, güvensizlik ve güçsüzlük duygularının bulunduğunu vurguladı.

Maja Sever, bitmek bilmeyen siyasi gerilimlerin, silahlı çatışmaların, yolsuzluk iddialarının ve iktisadi bunalımların haber tüketimini başlı başına stres kaynağına dönüştürdüğünü aktardı.

Türkiye boyutunu değerlendiren Doç. Dr. Can Ertuna, demokratik katılım kanallarının daralmasının vatandaşlarda, “İzlesem ne değişecek?” düşüncesini yerleştirdiğini belirtti.

PROPAGANDA VE HABERCİLİK ARASINDAKİ ÇİZGİ BULANIKLAŞTI

Yunanistan’da Selanik Aristoteles Üniversitesi bünyesinde çalışmalarını sürdüren iletişim uzmanı Prof. Dr. Nikos Panagiotou, tablonun gazetecilik mesleğinin tamamen reddedilmesi değil; vatandaş, medya ve kamu kurumları arasındaki genel güven bunalımının yansıması olduğuna dikkat çekti.

Medyanın güç odaklarıyla kurduğu organik bağları eleştiren Prof. Dr. Nikos Panagiotou, şu tespitte bulundu:

“Habercilik ile siyasi propaganda, ticari tanıtım ve parti iletişimi arasındaki sınırlar çoğu zaman bulanıklaşıyor.

Medya kuruluşları, bağımsız bir denetleyici olarak değil, aynı güç ilişkilerinin bir parçası olarak algılanıyor.”

FONLAMA ARAYIŞI VE TIKLANMA ODAKLI İÇERİK BASKISI

Doç. Dr. Can Ertuna, Türkiye’deki büyük üretim kapasitesine sahip yayın organlarının doğrudan ya da dolaylı biçimde iktidar denetiminde bulunduğunu ifade etti.

Benzer biçimde Hırvatistan kamu yayıncısı HRT’nin editöryal yapısına yönelik siyasi müdahaleler kamuoyu güvenini zedelerken, Maja Sever kaliteli gazeteciliğin nasıl finanse edileceğine dair sürdürülebilir bir modelin hâlâ kurulamadığını söyledi.

Haber merkezlerinin dijital tıklanma yarışına girmesiyle birlikte çatışma, sansasyon ve melodramatik anlatıların ekonomik kâr kapısı haline geldiği kaydedildi.

TEKRAR EDEN İÇERİKLER, OKUR YABANCILAŞMASINI TETİKLİYOR

Ekonomik yetersizlikler, gazetecilerin çalışma şartlarını zorlaştırırken üretilen haberlerin derinliğini de eritti.

Prof. Dr. Nikos Panagiotou, Yunanistan medyasında saha haberciliğinin yerini teyitsiz kopyala-yapıştır metinlerin ve sosyal medya derlemelerinin aldığını, gündelik yaşam gerçekliğinden kopuk bu dilin okurda yabancılaşma yarattığını aktardı.

Toplumun kendi meselelerini ve yaşam alanlarını bültende göremediğinde medyadan tamamen koptuğunu ifade etti.

HABER AKIŞINDA YENİ HAKİMİYET DİJİTAL PLATFORMLARDA

Reuters raporunda sosyal ağlar ile Youtube gibi video platformlarının haber takibinde televizyon ve haber sitelerini geride bırakması ‘haber tüketiminin platformlaşması’ biçiminde tarif edildi.

Yunanistan’da kullanıcılar kısa video formatlarına, kapalı ileti gruplarına ve bireysel içerik üreticilerine yönelirken; Türkiye’de ana akım medyanın yaklaşık yüzde 90 oranında kontrol altında tutulması bağımsız gazetecilerin dijital mecralara kaymasına yol açtı.

Ancak Doç. Dr. Can Ertuna, bu durumun algoritmik bir bağımlılık yarattığını, kaliteli haberciliğin dağıtım ağlarının tekeline tâbi kılındığını vurguladı.

YASAL BASKILAR VE DİJİTAL TAKİP, MESLEKİ ALANI DARALTIYOR

Basın çalışanlarının hedef gösterilmesi ve adli süreçlerle yıpratılması tüm bölgede temel açmaz olarak saptandı.

Maja Sever, gazetecilerin itibarsızlaştırılmasının kamuoyunun bilgiye olan inancını doğrudan sarstığını kaydetti.

Yunanistan’da gazeteci Thanasis Koukakis’in Predator casus yazılımıyla gözetlenmesini hatırlatan Prof. Dr. Nikos Panagiotou, yasa dışı dinlemelerin haber kaynağı gizliliğini ortadan kaldırdığına değindi.

Maja Sever, çözümün sorunları gizlemekten değil; kamusal yararı, bağımsızlığı ve hakikati merkeze alan yayıncılık anlayışının yeniden inşasından geçtiğini belirtti.

(Karar)