Tarih boyunca büyük güçler, askeri yenilgilerden çok stratejik hatalar ve yanlış kararlar nedeniyle küresel konumlarını aşındırmıştır. Bazı savaşlar, başlatan tarafın ilan ettiği hedeflere ulaşmasını sağlamak bir yana, o gücün gerileme sürecinde bir dönüm noktası haline gelmiştir.

ABD’nin İran’a yönelik askeri saldırısı da bu çerçevede değerlendirilebilir. Washington bu operasyonla rakiplerine ve müttefiklerine gücünü göstermeyi hedefliyordu. Ancak süreç, ABD’nin gücünden çok, kapasitesinin sınırlarını ortaya koyan bir gelişmeye dönüştü.

Savaştan önce ABD, uluslararası sistemin hâlâ belirleyici aktörü olduğu ve önemli hiçbir krizin Washington’ın iradesi dışında çözülemeyeceği yönünde bir imaj oluşturmaya çalışıyordu. Ancak 40 günlük savaş ve sonrasında yaşanan gelişmeler, bu algıyla uluslararası gerçeklik arasında ciddi bir mesafe bulunduğunu gösterdi. Bu nedenle birçok analist, söz konusu savaşı ABD’nin küresel nüfuz ve prestijindeki aşınmanın önemli dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriyor.

Açıklanan hedeflerle ortaya çıkan sonuçlar arasındaki uçurum

Büyük güçlerin başarısı, belirledikleri hedeflere ne ölçüde ulaştıklarıyla ölçülür. ABD’nin İran’a yönelik saldırısında siyasi, güvenlik ve stratejik birçok hedef bulunuyordu. Bunlar arasında güç gösterisi yapmak, caydırıcılığı yeniden tesis etmek, Tahran’ı Washington’ın şartlarını kabul etmeye zorlamak ve bölgesel müttefiklerinin konumunu güçlendirmek yer alıyordu.

Ancak ortaya çıkan tablo bu hedeflerden önemli ölçüde farklı oldu. İran’ın siyasi iradesi kırılmadığı gibi ülke mevcut kapasitesini korudu ve süreç sonunda gelişmeler anlaşma ile ateşkese yöneldi. Bu durum, bazı Amerikan çevrelerinde hâkim olan anlayışın aksine, askeri gücün tek başına siyasi hedefleri gerçekleştirmeye yetmediğini ortaya koydu.

Bir büyük güç, tüm askeri imkanlarını kullanmasına rağmen başlangıçta belirlediği hedeflerin gerisinde kalan sonuçlarla yetinmek zorunda kalıyorsa, dünyaya verilen mesaj o ülkenin etkisinin iddia edilenden daha sınırlı olduğudur. Bu da zamanla stratejik itibarın aşınmasına ve diğer uluslararası aktörlerin hesaplarını değiştirmesine yol açar.

ABD’nin caydırıcılığında aşınma

Caydırıcılık, uzun yıllardır ABD’nin en önemli stratejik sermayelerinden biri olarak görülüyor. Washington’ın küresel etkisinin önemli bir bölümü, doğrudan güç kullanmaktan ziyade, harekete geçtiğinde iradesini kabul ettirebileceği yönündeki algıya dayanıyordu.

Ancak İran’a karşı yürütülen savaş bu algıyı ciddi biçimde sorgulattı. Dünyanın en güçlü askeri kapasitesine sahip bir ülke, stratejik hedeflerine tam anlamıyla ulaşamıyorsa, caydırıcılığının da sorgulanması kaçınılmaz hale geliyor. Bu durum yalnızca İran açısından değil, tüm uluslararası aktörler açısından dikkatle izlenen bir gelişme niteliği taşıyor.

ABD’nin rakipleri, Washington’ın artık geçmişte olduğu gibi uluslararası ortama tek başına yön veremeyeceği sonucuna varabilir. Müttefikleri ise ABD’nin güvenilirliği konusunda daha fazla soru işareti taşımaya başlayabilir. Bu iki eğilim birlikte değerlendirildiğinde, Washington’ın küresel siyasi etkisinin azalmasına zemin hazırlayabilir.

Gerçekte caydırıcılık yalnızca savaş uçakları, uçak gemileri ya da füze sayısıyla değil, bu araçların siyasi sonuç üretme kapasitesiyle ölçülür. Görünürdeki güç ile elde edilen sonuç arasındaki fark büyüdükçe caydırıcılık da zayıflar.

ABD’nin küresel güç algısının değişmesi

Savaşın en önemli sonuçlarından biri de uluslararası algı düzeyinde ortaya çıktı. Uluslararası ilişkilerde devletlerin bir gücü nasıl algıladığı, çoğu zaman o gücün gerçek kapasitesi kadar önem taşır. ABD on larca yıl boyunca kendisini dünyanın tartışmasız lideri olarak göstermeye çalıştı.

Ancak İran savaşı bu imajı önemli ölçüde sarstı. Artık birçok ülke uluslararası sistemin giderek daha fazla çok kutuplu hale geldiğini ve dünyanın en güçlü aktörünün bile ciddi sınırlamalarla karşı karşıya bulunduğunu düşünüyor.

Bu algı değişimi, devletlerin dış politika tercihlerini de etkileyebilir. Daha önce kararlarında ABD’nin tepkisini ön planda tutan ülkeler, bundan sonra daha bağımsız politikalar izlemeye yönelebilir. Yükselen güçler de uluslararası dengelerde daha etkin rol üstlenmeye çalışabilir. Bu nedenle savaşın önemi yalnızca sahadaki gelişmelerden değil, dünya kamuoyunun ve devletlerin ABD’nin gerçek konumuna ilişkin değerlendirmelerini değiştirmesinden kaynaklanıyor.

Yeni bir aşınma sürecinin başlangıcı mı?

Tek bir savaşın tek başına bir süper gücün çöküşüne yol açacağını söylemek abartılı olabilir. Ancak tarih, büyük dönüşümlerin çoğu zaman bir dizi stratejik hata ve kritik gelişmenin sonucunda ortaya çıktığını gösteriyor. Nasıl ki Vietnam Savaşı ABD’nin sınırlarını simgeleyen olaylardan biri haline geldiyse, Irak ve Afganistan savaşları da Washington’ın küresel prestijine önemli zararlar verdiyse, İran’a karşı yürütülen savaş da askeri gücün siyasi hedefleri gerçekleştirmedeki yetersizliğinin yeni bir örneği olarak stratejik hafızaya yerleşebilir.

Devletlerin küresel konumu, en başta güvenilirlik, itibar ve sahip oldukları gücü sonuca dönüştürebilme kapasitesine dayanır. Bu zincir zayıfladığında, dünyanın en güçlü ülkeleri bile nüfuz kaybıyla karşı karşıya kalabilir. Bu açıdan İran’a yönelik saldırı yalnızca askeri bir operasyon değil, aynı zamanda ABD’nin günümüz dünyasında gücünü ne ölçüde etkili kullanabildiğini test eden bir sınav niteliği taşıyordu. Savaşın sonuçları ise Washington’ın gelecekteki küresel konumuna ilişkin ciddi soruları beraberinde getirdi.

Sonuç

Sonuç olarak ABD’nin İran’a yönelik savaşının önemi yalnızca askeri boyutunda aranamaz. Bu çatışmayı belirleyici kılan unsur, Washington’ın iddiaları ile uluslararası gelişmeleri şekillendirme kapasitesi arasındaki farkın daha görünür hale gelmesidir. ABD hâlâ dünyanın en güçlü askeri aktörü olarak kabul edilse de, savaşın sonuçları günümüz dünyasında askeri gücün tek başına siyasi iradeyi kabul ettirmeye yetmediğini gösterdi. Bu açıdan bakıldığında İran’a yönelik saldırı, ABD’nin mutlak gücünün değil, uluslararası sistemde giderek belirginleşen sınırlarının ve küresel güç dağılımındaki yeni dönemin sembollerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

(Mehr)