Yıllar süren hukuk mücadeleleri, kongre duruşmaları ve perde arkası müzakerelerin ardından TikTok’un ABD’deki geleceği nihayet belirlendi.

Başkan Donald Trump’ın aracılık ettiği 14 milyar dolarlık yeni bir anlaşma uyarınca, uygulamanın Çinli ana şirketi ByteDance, ABD kolunu, Amerikalı milyarderler ve Körfez kraliyet ailesinden oluşan bir konsorsiyum tarafından kontrol edilen ayrı bir kuruluşa dönüştürmek zorunda kaldı.

Kağıt üzerinde anlaşma ulusal güvenlik ve veri gizliliğiyle ilgili olsa da pratikte, dünyanın en etkili gençlik platformlarından birinin gücü ve kontrolü ile özellikle İsrail’e ilişkin siyasi söylemleri nasıl şekillendireceğiyle ilgili görünüyor.

TikTok neden satılıyor?

Yasal çerçeve, Kongre’nin ByteDance’in TikTok’un ABD operasyonlarından çekilmesini, aksi takdirde ülke çapında yasaklanması gerektiğini öngören bir yasayı ezici bir çoğunlukla kabul ettiği 2024 yılına dayanıyor. Yüksek Mahkeme, yasayı Ocak 2025’te onayladı.

Milletvekilleri, Çin’in hassas verilere erişebileceği endişesini dile getirerek TikTok’a yönelik baskıyı ulusal güvenlik meselesi olarak sundular, ancak bazı gözlemciler bunun   Ekim 2023’te Gazze savaşının başlamasının ardından İsrail hakkındaki söylemleri kontrol altına almakla ilgili olduğunu söyledi.

Platform, İsrail’in bölgeye yönelik ayrım gözetmeksizin gerçekleştirdiği bombardımanları, özellikle çocuklar olmak üzere sivil kayıpları ve dünyanın dört bir yanında Gazze dayanışma yürüyüşlerini gösteren videolarla dolup taştı; ilk kez, Filistinlilerin ham sesleri gerçek zamanlı olarak on milyonlarca Amerikalı gence ulaşıyordu.

Ekim-Kasım 2023’te Kongre üyeleri, Gazze’deki yayınları nedeniyle TikTok’u açıkça hedef almaya başladı. Senatörler Josh Hawley ve Marco Rubio ile Temsilci Mike Gallagher, Filistin yanlısı ve “İsrail karşıtı” içerikleri gerekçe göstererek uygulamanın yasaklanması çağrısında bulundu.

Cathy McMorris Rodgers’ın da aralarında bulunduğu Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçileri, TikTok’tan iddia edilen “antisemitik ve Hamas yanlısı” içerikler konusunda şeffaflık talep etti.

Wall Street Journal,  Aralık 2023’te Gazze videolarına duyulan öfkenin, TikTok’u yasaklama yönündeki yeni hamlenin temel itici güçlerinden biri olduğunu bildirdi. Senatör Hawley, uygulamanın yasaklanmasının gerekçesi olarak açıkça “İsrail karşıtı içerik”i gösterdi.

Eylül 2024’te, Washington’da, TikTok’un algoritmasının “İsrail’e karşı taraflı” olduğu iddiasını içeren yasa koyucuların suçlamalarının ayrıntılı bir özeti dolaşmıştı.

Anlaşmanın şartları neler?

Trump, Eylül 2025’te elden çıkarmayı açıklayan bir kararname imzaladı. Anlaşmaya göre, ByteDance’in hisselerinin yüzde 20’sinden azını elinde tutacak, Amerikalı yatırımcılar ise yüzde 65’in biraz üzerinde hisseye sahip olacak.

Oracle, Silver Lake ve Abu Dabi’nin MGX’inin toplam payı yüzde 45 civarında olacak.

ABD’deki tüm kullanıcı verileri Oracle’ın bulut altyapısında yerel olarak depolanacak. Oracle ayrıca TikTok’un öneri motorunu da lisanslayacak ve böylece Pekin’in erişimini kesecek.

TikTok ABD’nin yönetimi, altısı siber güvenlik ve ulusal güvenlik geçmişine sahip Amerikalılardan oluşan yedi üyeli bir yönetim kuruluna düşecek ve MGX’e de bir koltuk verilecek.
Yeni kuruluşun değeri 14 milyar dolar, bu da ByteDance’in 330 milyar dolarlık küresel değerinin çok altında. Trump, anlaşmayı ABD egemenliği için bir kazanım olarak nitelendirerek, gazetecilere “Bu, tamamen Amerikan kontrolünde olacak.” dedi.

Oracle’ın İsrail ile bağlantıları

– CEO Safra Catz yönetiminde Oracle, İsrail’e siyasi, ekonomik ve askeri açıdan güçlü destek gösterdi

– İsrail asıllı Amerikalı Catz, İsrail’i desteklemeyen çalışanların Oracle’da yeri olmadığını açıkça belirtti

– Oracle’ın kurucu ortağı Larry Ellison’ın İsrail’le uzun süredir devam eden kişisel ve finansal bağlantıları var; bunların arasında politikacılarla olan bağları da var

– Oracle, İsrail’e askeri teçhizat bağışlıyor ve IDF Dostları da dahil olmak üzere İsrail kampanyalarını maddi olarak destekliyor

– İsrail bakanlıkları ve ordusuyla ortaklıkları bulunmaktadır ve ordu tarafından kullanılan yapay zeka ve bulut projelerine katılım sağlamaktadır.

– Oracle’ın içinde Filistin yanlısı seslerin ve aktivizmin bastırıldığına dair haberler var

– Oracle’ın İsrail’deki yatırımları arasında Kudüs’teki yeraltı veri merkezi de yer alıyor

TikTok’un yeni sahipleri kimler?

TikTok US’nin yeni sahipleri arasında güçlü teknoloji isimleri, medya patronları ve yatırım şirketleri yer alıyor.

Konsorsiyuma Oracle’ın kurucu ortağı Larry Ellison liderlik ediyor. Oracle, TikTok’un ABD verilerini zaten yönetiyordu ve artık bulut sistemlerini ve algoritmasını da denetleyecek.

Ellison aynı zamanda dünyadaki İsrail güçlerine en cömert özel bağışçılardan biridir . Oracle, işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze de dahil olmak üzere gözetleme ve savunma projelerinde İsrail ile iş birliği yapmıştır ve Ellison’ın yıllar içinde Başbakan Binyamin Netanyahu ile bağlarını geliştirdiği söylenmektedir.

Fox News, New York Post ve News Corp’un küresel imparatorluğunun büyük bir kısmını kontrol eden Rupert ve Lachlan Murdoch, onaylanmış yatırımcılardır.

Medya kuruluşları, sürekli olarak İsrail’i savundukları ve Filistin yanlısı aktivizme saldırdıkları için eleştiriliyor ve bu durum, TikTok üzerindeki etkilerinin, içeriğin nasıl düzenlendiğini veya sansürlendiğini daha da şekillendirebileceği sorusunu gündeme getiriyor.

Dell Technologies’in kurucusu Michael Dell de yeni sahipler arasında. Şirketi, İsrail’in askeri ve güvenlik sektörüne donanım, veri ve yapay zeka yetenekleri sağlıyor ve bunu çoğunlukla İsrailli girişimler aracılığıyla gerçekleştiriyor.

Dell, İsrail teknoloji girişimlerinin güçlü bir destekçisi oldu ve şirketi, BM Özel Raportörü Francesca Albanese’nin hazırladığı bir raporda, İsrail’in Filistin işgalinden kâr sağladığı iddia edilen kurumsal aktörlerden biri olarak anıldı.

Bir diğer önemli paydaş ise BAE’nin ulusal güvenlik danışmanı ve Devlet Başkanı Muhammed bin Zayed’in kardeşi Şeyh Tahnoon bin Zayed’in başkanlığını yaptığı yatırım fonu MGX.

MGX, yüzde 15 hisse ve yönetim kurulu koltuğu alacak ve bu sayede Abu Dabi, BAE’nin 2020 yılında ilişkilerini normalleştirdiği ABD ve İsrail ile yakın bağları olan küresel bir teknoloji yatırımcısı konumuna gelecek.
Yatırımcı grubunun bir parçası olarak Silikon Vadisi’ndeki özel sermaye şirketi Silver Lake de anlaşmaya Wall Street’in etkisini artıracak.

Oracle, Silver Lake ve MGX birlikte TikTok ABD’nin neredeyse yarısını kontrol edecek.

Bunun Gazze ve İsrail ile nasıl bir bağlantısı var?

TikTok’un Gazze Savaşı sırasındaki önemi tesadüfi değildi; Washington’un uygulamaya bu kadar sert bir şekilde karşı çıkmasının temel nedeninin bu olduğu söyleniyor.

Artık mülkiyet İsrail ile yakın bağları olan figür ve kurumların elindeyken, birçok kişi , özellikle ABD’li milletvekillerinin Filistin’i genç Amerikalılara “Hamas yanlısı” ve “İsrail karşıtı” söylemler yaymakla suçlamasının ardından, Filistinlilerin seslerine yönelik sansürün artacağı konusunda uyarıda bulunuyor.

İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü de dahil olmak üzere hak grupları, Meta ve diğer platformlardaki bu tür içeriklerin yaygın olarak kaldırıldığını belgeledi ve TikTok’un yeni yönetimi altında aynı yolu izleyebileceğinden endişe ediyor. Bir zamanlar Gazze’nin acılarını daha da derinleştiren uygulama, şimdi oradan gelen haberleri susturmak için yeniden şekillendirilebilir.

Peki Çin bundan ne kazanıyor?

Başlangıçtaki direnişe rağmen Pekin, nihayetinde tasfiyeye izin verdi. Trump, “onay” veren Xi Jinping ile doğrudan görüştüğünü söyledi. Çin’in baş müzakerecisi Li Chengang, anlaşmayı doğrularken, Çinli firmalara yönelik daha geniş çaplı “baskılara” karşı uyarıda bulundu.

ByteDance, TikTok ABD’deki yüzde 19,9’luk hissesini koruyacak ancak fiili kontrolü ortadan kalkacak.

TikTok kullanıcılar için değişecek mi?

Sıradan kullanıcılar için hemen pek bir şey değişmeyebilir. Uygulama, eğlence, kültür ve siyaset alanlarında videolar önermeye devam edecek. Trump, tüm gruplara adil davranılacağını söylemeden önce, uygulamanın “%100 MAGA ile ilgili” olmasını dilediğini bile söyledi.

Asıl değişim ılımlılıkta yaşanacak. Ellison, Murdoch’lar, Dell ve MGX’in liderliğinde TikTok’un, Washington’ın siyasi yapılanması ve İsrail’in çıkarlarıyla daha sıkı bir şekilde uyumlu hale gelmesi bekleniyor.
Zaten hedef alınan Filistin içerikleri daha da sert bir baskıyla karşı karşıya kalabilir.

Peki bu neden önemli?

TikTok’un 180 milyon ABD’li kullanıcısı var ve bunların çoğu 40 yaşın altında. İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşını en çok eleştiren demografik grup onlar. Anketler, savaşa karşı çıkanların onay oranlarının neredeyse iki katına çıktığını gösteriyor.

Satış, Filistinliler için bir megafona dönüşen gençlik odaklı bir platformun, nasıl jeopolitik bir pazarlık kozu haline getirildiğini ve servetleri ve politikaları İsrail ile yakından bağlantılı yatırımcıların eline verildiğini gösteriyor.

Trump bunu ulusal güvenlik zaferi olarak sundu. Ancak birçok kişi için bu, Filistinlilerin küresel görünürlük kazandığı birkaç dijital alandan birini kontrol altına almak için tasarlanmış stratejik bir devralma gibi görünüyor.

Kaynak: The New Arab / Sarah Halil