Afrikan Defence Forum’un (ADF) konuya ilişkin haberi şöyle:

Kötü şöhretli Rus paralı asker Wagner Grubu, bu yılın başlarında Mali’den ayrılacağını duyurduğunda, sosyal medyada “görevlerinin tamamlandığını” iddia etmişti.

Gerçek şu ki, örgüt, 3,5 yıldır yürüttüğü terörle mücadele ve ayaklanma karşıtı operasyonlarda, terörizmin dünya çapında merkezi olarak kabul edilmeye devam eden Sahel ülkesinde yıkıcı etkilere yol açtı.

Araştırma kuruluşu The Sentry, 27 Ağustos tarihli raporunda, “Wagner Grubu’nun savaşa hazır olduğu ve Mali’de ara sıra kamuoyu önünde zafer kazandığı iddia edilmesine rağmen, stratejisi bir dizi başarısızlıkla boğuştu” ifadelerini kullandı.

Kremlin, Wagner’in yerine Savunma Bakanlığı tarafından kontrol edilen Afrika Kolordusu adlı kendi paramiliter gücünü kurdu. Timbuktu Enstitüsü’nün 29 Temmuz tarihli raporuna göre, Afrika Kolordusu’nun %80’i eski Wagner paralı askerlerinden oluşuyor.

Raporda, “Afrika Kolordusu, yargısız infazlar ve işkence eylemleri de dahil olmak üzere Wagner’in insan hakları ihlalleri mirasını devralıyor,” denildi. “Çoğunlukla cezasız işlenen bu ihlaller, belirli topluluklar arasında hoşnutsuzluğu ve çeşitli şikayetleri istismar eden cihatçıların katılımını körüklüyor.”

The Sentry, Malili askeri personel, istihbarat ajanları ve maliye bakanlıkları ve maden yetkilileriyle yaptığı görüşmeler aracılığıyla, Malili ordu personelinin Ruslara karşı derin bir öfke duyduğunu bildirdi. Wagner savaşçılarının komuta ve kontrollerine saygısızlık ettiğini iddia eden Malililer, personel ve ekipman kayıplarına yol açan güvenlik zaafları ve operasyonel hatalardan Rusları sorumlu tuttu.

Paralı askerlerin vahşi taktikleri ve terörle mücadeledeki gelişigüzel yaklaşımları da Mali halkının güvenini kazanmayı imkânsız hale getirdi.

Raporda, “Wagner’in Mali’ye gelişinden bu yana, Mali güvenlik güçleri ve müttefik milislerle bağlantılı sivillere yönelik saldırılarda ve sivil kayıplarında önemli bir artış yaşandı,” denildi. “Hatta Wagner Grubu, sivilleri ayrım gözetmeksizin hedef alan taktikler kullanıyor.”

Wagner savaşçılarının ayrıca cinsel şiddete ve toplu infazlara başvurduğu da bildiriliyor. Nitekim 2022’deki Moura katliamında 500’den fazla sivil öldürülmüş, bunların arasında en az 300’ü idam edilen erkekler de vardı.

Birleşmiş Milletler uzmanları 2023 yılı başlarında, Mali’de hükümet güçleri ve Wagner Grubu olarak bilinen özel askeri yüklenici tarafından işlenen açık insan hakları ihlalleri ve “olası savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar” konusunda bağımsız bir soruşturma yapılması çağrısında bulundu.

Uzmanlar, 2021’den bu yana “dehşet verici infazlar, toplu mezarlar, işkence eylemleri, tecavüz ve cinsel şiddete ilişkin sürekli ve endişe verici raporlar” aldıklarını söyledi. Mali’de soruşturma yapılması yönündeki tekrarlanan çağrılar hiçbir sonuç vermedi.

Bazı FAMa askerleri, Moura katliamının Rus paralı askerlerinin üstleri üzerindeki etkisinden kaynaklandığını ileri sürdü.

The Sentry’ye konuşan bir başkası da, “Wagner olmasaydı Moura olmazdı”, “Bu kadar büyük, bu kadar uzun, bu kadar ölü olmazdı.” dedi.

Malililer, Rusların sert taktiklerinin Tuareg ayrılıkçı savaşçılara ve El Kaide ve IŞİD bağlantılı teröristlere eleman kazandırdığını düşünüyor.

Militan grup El Kaide’nin Katiba Macina lideri Amadou Koufa, 2024 yılında France24’e verdiği bir röportajda, Rus vahşetinin yerel halkın “dinlerini, topraklarını ve mallarını savunmak” için mücadeleye katılmasına itici güç olduğunu söyledi.

Ruslar düğün ve cenazelere drone saldırıları düzenlerken, Wagner savaşçılarının Tuareg sivillere kötü muamele ettiğine dair videolar internette dolaşarak hoşnutsuzluğu daha da artırdı ve örgüte katılım propagandasını körükledi.

Royal United Services Institute araştırmacıları Ocak 2025 tarihli bir raporda, “Orta Mali’deki yerel toplum liderleri, Wagner’in bölgelerindeki durumu kalıcı olarak iyileştirmede başarısız olduğundan sık sık şikayet ediyor” diye yazdı.

Wagner, Temmuz 2024’te Mali’nin kuzeydoğusundaki Tinzaouatène köyü yakınlarında çok sayıda terörist grubun büyük bir araç konvoyuna saldırmasıyla ezici bir yenilgiye uğradı. Militanlar, 84 Rus paralı asker ve 47 FAMa askerini öldürdüklerini iddia etti.

The Sentry’ye göre, Wagner’in FAMa ile ilişkisi karşılıklı şüpheye dönüştü. Rus sağ kalanlar, Mali istihbaratını isyancıların sayısını küçümsemek ve onları savaşın ortasında terk etmekle suçladı. Buna karşılık, Malili subaylar Rusları emir komuta zincirlerini hiçe saymak, araçlarına el koymak ve onlara açıkça ırkçı davranmakla suçladı.

The Sentry’ye konuşan üst düzey bir subay, “Kızgınlıktan ateşe düştük” dedi.

Eylül 2024’te militanların Bamako havaalanına saldırması ve 100’den fazla kişinin ölmesiyle öfke büyüdü. Wagner birlikleri yakınlarda konuşlanmıştı ancak müdahale etmek için beş saat bekledikleri bildirildi.

The Sentry’ye konuşan bir havaalanı görevlisi, “Onlara ödeme yapmazsanız, yerlerinden kıpırdamazlar” dedi.

The Sentry’nin soruşturma direktörü Charles Cater, Wagner Grubu’nun Mali’ye müdahalesinin başarısızlıkla sonuçlandığını söyledi.

“Ağırbaşlı ve yetersiz bilgi içeren terörle mücadele operasyonları, devlete meydan okuyan silahlı gruplar arasındaki ittifakları güçlendirdi, Wagner’in savaş alanında önemli kayıplar vermesine ve daha fazla sivil kaybına yol açtı,” dedi. “Sonuç olarak, Wagner’in konuşlandırılması Mali halkının, askeri hükümetin ve hatta paralı asker grubunun çıkarlarına hizmet etmedi.”

The Sentry’nin Genel Müdürü Justyna Gudzowska, Mali’nin yaşadığı deneyimin ibret verici bir hikaye olması gerektiğini söyledi.

“Moskova Sahel’e nüfuzunu uzatırken ve Afrika Kolordusu altında yeniden markalaşırken, Wagner’in iddia ettiği gibi yanılmaz bir savaş gücü ve başarılı bir ekonomik aktör olmadığını anlamak kritik önem taşıyor” dedi.

“Mali örneği, grubun her iki cephede de başarısız olduğunu gösteriyor ve bu, Savunma Bakanlığı destekli Afrika Kolordusu’nu devreye sokmayı düşünen diğer Afrikalı müşteriler için bir uyarı olmalı.”

ABD, Mali’ye el atmayı bekliyordu

ABD merkezli Washington Post gazetesine konuşan 3 Amerikalı yetkiliye göre, Washington Batı Afrika’daki terör gruplarının ilerleyişini durdurma iddiasıyla Mali ordusuna istihbarat paylaşımına başladı. Yetkililer, sağlanan istihbaratın Mali ordusu tarafından düzenlenen saldırılarda kullanıldığını belirtti.

Amerikan yönetiminin bu adımı, 2021’de iktidara gelen askeri cunta ile ilişki kurma yönündeki daha geniş kapsamlı planlamanın bir parçası. Amerikalı ve Malili yetkililer, Donald Trump döneminde yeni angajman kurallarının şekillenmeye başladığını kaydetti.

Washington Post’a konuşan eski bir Amerikalı yetkili, “Yönetim açıkça şunu söylüyor: İktidara nasıl geldiğinizi yargılamak bizim hakkımız değil. Mesaj şu: Siz oradaysanız, biz de buradayız” dedi, Washington’un stratejisinin henüz gelişme aşamasında olduğunu söyledi.

24 milyon nüfusa sahip Mali’nin yüzde 95’i sünni Müslüman, mezhep olarak da Malikilik hakim durumda.