Suriye’de Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından İsrail, Golan Tepeleri’nin doğusunda, Suriye topraklarında bulunan ve 1974 anlaşmasıyla BM denetimine bırakılan askerden arındırılmış tampon bölgeyi ele geçirdi. Bölgedeki askeri varlığını genişleten İsrail, Suriye’nin güneyindeki Kuneytra ve Dera vilayetlerinde askeri karakollar kurarak baskınlar ve operasyonlar düzenledi. Bu süreçte çok sayıda Suriyeliyi gözaltına alan İsrail güçleri, bazı kişileri aylarca alıkoyarken ailelerini de yakınlarının akıbeti konusunda belirsizlik içinde bıraktı.

Associated Press’in (AP) haberine göre, Aralık 2024’ten bu yana İsrail tarafından 49 Suriyeli gözaltına alındı. Bunlardan 16’sı serbest bırakıldı. Eski tutuklular ve aileleri, gözaltı süreçlerinde fiziksel ve sözlü kötü muamele, işkence ve hücre hapsi yaşandığını anlattı. İsrail ordusu ise kötü muamele iddialarını reddederek gözaltıların terör faaliyetlerine katılım şüphesi nedeniyle gerçekleştirildiğini savundu.

ESKİ TUTUKLULAR İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELEYİ ANLATTI

Washington merkezli Suriye Adalet ve Hesap Verebilirlik Merkezi (SJAC), eski tutukluların ve gözaltılara tanıklık eden yakınlarının kötü muamele ve işkence iddialarını aktardığını bildirdi. Örgütün araştırmacısı Salma Daoudi, eski tutuklularla yapılan görüşmelerde bazı kişilerin zorlayıcı pozisyonlarda tutulduklarını ve silah zoruyla tehdit edildiklerini anlattıklarını söyledi.

20 yaşındaki Ali el-Abdullah, Haziran 2025’te tampon bölgeye bakan Ayn Zekar köyündeki bir İsrail kontrol noktasında gözaltına alındı. Askerlerin kendisine ve köyündeki diğer kişilere silahlı İslamcı gruplarla bağlantıları olup olmadığını sorduğunu belirten el-Abdullah, herhangi bir grupla bağlantısının bulunmadığını ve köylerinde bu tür örgütlerin faaliyet göstermediğini söyledi.

Gözaltına alındıktan sonra elleri kelepçelenen el-Abdullah, beş ay boyunca farklı İsrail gözaltı merkezlerine nakledildi. İki ayrı hapishanede hücre hapsinde tutulduğunu anlatan eski tutuklu, kaldığı hücrelerde havalandırma bulunmadığını, yemek yemek için her gün yalnızca birkaç dakikalığına kelepçelerinin çıkarıldığını söyledi.

Uyumasına izin verilmediğini belirten el-Abdullah, tutulduğu koşulları şöyle anlattı:

“Uyumaya izin verilmiyordu. Sürekli bağdaş kurarak oturmanız gerekiyordu ve uzanmanıza izin verilmiyordu. Yedi gün boyunca bu şekilde kalıyordunuz.”

EVİNE DÜZENLENEN BASKINDA GÖZALTINA ALINAN KİNAN BAKER’DAN HABER ALINAMIYOR

39 yaşındaki Kinan Baker’ın ailesi, oğullarının gözaltına alınmasının üzerinden aylar geçmesine rağmen kendisinden haber alamıyor.

Kinan’ın annesi Huda Baker, İsrail askerlerinin Ağustos 2025’te gece saatlerinde ailelerinin evine baskın düzenlediğini söyledi. Askerlerin oğlunun beş dakika içinde teslim olmaması halinde evi havaya uçurmakla tehdit ettiğini anlatan anne Baker, oğlunun bunun üzerine evden çıktığını, askerlerin ise gözlerini bağlayarak ellerini kelepçelediğini belirtti.

Oğlunun götürüldüğü günden bu yana kendisinden hiçbir haber alamadıklarını söyleyen Huda Baker, “Tek yapabildiğimiz Allah’a sığınmak ve oğlumuzun bize kavuşması için dua etmek” dedi.

Kinan Baker ile akrabalığı bulunmayan Wadih Baker da Haziran 2025’te Tranje köyünde yürüyüş yaptığı sırada İsrail askerleri tarafından gözaltına alındı. Kendisine beş dakika içinde serbest bırakılacağı söylenen Baker, yaklaşık 15 ay boyunca tutuldu.

Yaşadıklarını anlatan Baker, “Bir gün Suriye sınırına yakın bir askeri noktada tutuldum. Ertesi gün beni bir hapishaneye naklettiler” dedi.

Wadih Baker ve Ali el-Abdullah, İsrail’de önce işgal altındaki Batı Şeria’da Ramallah yakınlarındaki Ofer Hapishanesi’nde, ardından Necef Çölü’ndeki Sde Teiman Hapishanesi’nde tutulduklarını söyledi. İsrailli ve uluslararası insan hakları kuruluşları, söz konusu hapishanelerde Filistinli tutukluların işkence ve kötü muameleye maruz kaldığını daha önce bildirmişti.

16 YAŞINDA GÖZALTINA ALINAN OĞLUNDAN HABER BEKLİYOR

İsrail güçlerinin gözaltına aldığı Suriyeliler arasında Esad yönetiminin devrilmesinden önce alıkonulan kişiler de bulunuyor.

Saddam Saad Eldin, Nisan 2024’te henüz 16 yaşındayken zeytinlikte çalıştığı sırada İsrail askerleri tarafından gözaltına alındı. Babası 47 yaşındaki Hassan Saad Eldin, oğlunun nerede tutulduğuna ilişkin hiçbir bilgiye sahip olmadığını söyledi.

İsrail askerlerinin Kuneytra vilayetindeki Jabata el-Haşab köyünde bulunan tarım arazisine erişimini de engellediğini belirten baba Eldin, arazideki zeytinliklerin ve hayvan barınağının yıkıldığını anlattı.

“10 ila 12 dönümlük zeytinlik alanı buldozerlerle yıktılar ve bir hayvan barınağını tamamen ortadan kaldırdılar” diyen Eldin, arazisine ulaşmasını engelleyen büyük bir toprak setini gösterdi.

Köylerinde İran destekli ya da başka silahlı grupların bulunduğu yönündeki suçlamaları anlamakta güçlük çektiğini belirten baba, “Biz sivilleriz. Çiftçiler ve tarım işçileriyiz. Dışarıdan hiçbir güçle bağlantımız yok” ifadelerini kullandı.

Oğlunun akıbetini öğrenebilmek için serbest bırakılan eski tutuklularla görüştüğünü anlatan Eldin, Saddam’ı gördüğünü söyleyen bir eski tutuklunun kendisine oğlunun zarar görmediğini aktardığını belirtti. Ancak hapishanelerde tanık oldukları kötü muameleleri anlatan diğer eski tutukluların ifadeleri, oğlunun durumu hakkındaki endişelerini artırıyor.

İSRAİL ASKERİ VARLIĞINI GÜVENLİK GEREKÇESİYLE SAVUNUYOR

İsrail, 1967’deki Orta Doğu Savaşı sırasında Suriye’den aldığı Golan Tepeleri’ni daha sonra ilhak etti. Uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tanınmayan bu ilhakın ardından, iki ülke arasında gelecekte yaşanabilecek çatışmaları önlemek amacıyla 1974 yılında bir anlaşma imzalandı. Anlaşmayla Golan Tepeleri’nin bitişiğindeki güney Suriye’de BM denetiminde bir tampon bölge oluşturuldu.

İsrail, Aralık 2024’te bu bölgeyi ele geçirdikten sonra 1974 tarihli anlaşmanın geçersiz olduğunu ilan etti.

Suriye’nin yeni lideri Ahmed eş-Şara, İsrail’den tampon bölgeden çekilmesini talep etti. Kuneytra Vilayeti Sözcüsü Muhammed Said ise İsrail’in bölgede silahlı militan grupların bulunduğuna ilişkin iddialarını “asılsız yalanlar” olarak nitelendirdi.

Said, “Esad’ın devrilmesine yol açan iç savaş, ülkeyi bölgede bulunan İran veya Hizbullah güçleri gibi işgalci güçlerden kurtardı” dedi.

İsrail ordusu, tampon bölge içindeki ve çevresindeki askeri varlığının kuzey sınırını korumak amacı taşıdığını savunuyor. İran tarafından desteklenen Lübnan merkezli Hizbullah’ın oluşturduğu güvenlik tehdidine dikkat çeken İsrail ordusu, askerlerinin “terör faaliyetlerine katıldıklarına dair makul şüphe bulunan kişileri sorguladığını ve gözaltına aldığını” açıkladı.

Gözaltındaki kişilere kötü muamele edildiği yönündeki iddiaları reddeden İsrail ordusu, söz konusu vakalara ilişkin soruları ise gözaltındaki kişilerin ve ailelerinin Suriye hükümetine ait kimlik numaralarını paylaşmadığı gerekçesiyle yanıtlamadı.

(Karar)