Ez-Zeydi’nin Fransa ziyareti sırasında Irak, savunma, enerji, sivil havacılık ve ekonomik iş birliği gibi alanlarda 6 mutabakat zaptı ve niyet beyanı imzaladı. Ez-Zeydi daha sonra Berlin’e geçerek Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile bölgesel ve uluslararası gelişmelerin yanı sıra enerji, güvenlik ve ulaştırma alanlarındaki iş birliğini görüştü.

Avrupa turu, ez-Zeydi’nin temmuz ayında Washington’a gerçekleştirdiği ziyaretin ardından geldi. Ez-Zeydi, ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesinde Amerikan güçlerinin 30 Eylül’e kadar Irak’tan ayrılacağını açıklarken, Bağdat’ın buna karşılık ABD ile ekonomik bir ortaklık üzerinde çalıştığını duyurdu. Ez-Zeydi ayrıca, hiçbir tarafın devlet kurumları dışında silah taşımasına izin vermeme kararlılığını açıkladı.

Ancak Irak hükümetinin Avrupa ve ABD ile ilişkilerini genişletme çabaları, uluslararası koalisyonun askeri misyonunun sona erme tarihi yaklaşırken ve silahların devletin elinde toplanmasının yöntemi ile zamanlamasına ilişkin anlaşmazlık sürerken, karmaşık bir siyasi ve güvenlik ortamında yürütülüyor.

Ez-Zeydi’nin hedefleri

Ez-Zeydi’nin, Washington ziyareti sırasında başlattığı girişimin üzerine inşa ederek Irak’ın Avrupa’ya açılım alanını genişletmeye ve enerji, sanayi ile altyapı sektörlerinde yatırım ve ortaklık çekmeye çalıştığı görülüyor.

Adının açıklanmasını istemeyen eski bir Iraklı milletvekili, Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin, ez-Zeydi’yi hükümeti kurmakla görevlendirdikleri sırada kendisine vermeyi taahhüt ettikleri desteğin seviyesini düşürdüğünü söyledi.

Eski milletvekili, Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin, başbakanlık görevine kimin getirileceği konusunda yaşanan derin anlaşmazlık nedeniyle ez-Zeydi’nin adaylığını kabul etmek zorunda kaldıklarını, ancak onun güvenlik ve siyasi konulardaki taahhütlerinin sonuçlarından endişe etmeye başladıklarını belirtti.

Eski milletvekiline göre Koordinasyon Çerçevesi güçleri, bu ayın 30’undan sonra silahların devletin kontrolünde toplanması konusunda ABD yönetiminden açık veya örtülü olarak gelecek mesajları takip ediyor.

Bu güçlerin nihayetinde ABD’nin iradesiyle karşı karşıya gelemeyeceğini söyleyen eski milletvekili, ancak silahlarını teslim etmeyi reddeden gruplarla uzlaşmak üzere oluşturulan komite konusunda şu anda süreci ağırdan aldıklarını ifade etti. Eski milletvekili, bunun amacının Washington’ın uygulayabileceği siyasi baskının boyutunu görmek olduğunu belirtti.

Eski milletvekili, bu güçler açısından asıl sorunun, baskının yalnızca ‘ez-Zeydi’ye verilen desteğin geri çekilmesiyle’ sınırlı kalıp kalmayacağı veya ‘dolar sevkiyatlarının durdurulması gibi sert kararların’ alınıp alınmayacağı olduğunu söyledi. Böyle bir baskının, söz konusu güçleri ez-Zeydi ile aralarındaki sessiz anlaşmazlığın ötesine geçerek halkla karşı karşıya bırakabileceğini ifade etti.

Washington destek veriyor

Washington’ın tutumuna ilişkin son göstergelerden birinde, ABD Dışişleri Bakanlığı, ez-Zeydi’nin devlet egemenliğini güçlendirme ve Irak topraklarından gerçekleştirilecek saldırıları önleme çabalarını desteklediğini açıkladı. Bakanlık ayrıca Bağdat ile ‘güçlü ve karşılıklı yarara dayalı bir ortaklık’ kurma taahhüdünü yineledi.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Washington’ın ez-Zeydi’nin ‘Irak’ın egemenliğini uygulama ve hayata geçirme’ çabalarını desteklediğini belirterek, Irak’ın “Ez-Zeydi’nin liderliğinde, ABD ile tam ortaklık içinde yeni bir yola girdiğini” söyledi.

ABD Dışişleri Bakanlığı daha önce de bu tutumu, 14 Temmuz’da Trump ile ez-Zeydi arasında Beyaz Saray’da gerçekleşen görüşmeyle ilişkilendirmişti. Bakanlık, Washington’ın Irak Başbakanı’nın ‘terörden arındırılmış, tüm Iraklılar için daha parlak bir gelecek’ vizyonunu desteklediğini, bunun yanı sıra Irak içinde veya Irak topraklarından gerçekleştirilecek saldırıların önlenmesini ve güçlü, karşılıklı yarara dayalı bir ABD-Irak ortaklığının kurulmasını desteklediğini bildirmişti.

Gazeteci-yazar Felah el-Meşal ise ez-Zeydi’nin ‘Batı’ya yönelmesinin olumlu bir gelişme’ olduğunu savunarak, bunun Irak ile Fransa ve Almanya arasındaki ticari, yatırım ve sanayi ilişkilerinin geçmişine dayandığını ve ABD ile Avrupa arasındaki kaynakların çeşitlendirilmesini sağlayacağını söyledi.

El-Meşal, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, bu yaklaşımın ‘iki ülkenin pazarlarını Irak petrolüne ve petrolün yeniden işlenmesine açacağını, çıkarların ortaklaştırılması ve geliştirilmesine imkân sağlayacağını’ belirtti. Bunun özellikle petrol endüstrisi açısından önem taşıdığını ifade etti.

Ancak el-Meşal, ez-Zeydi’nin gerçekleştirmeye çalıştığı tüm bu hedeflerin, güvenlik istikrarı, bankacılık sisteminin etkinliği ve Irak’ın yatırım mevzuatı açısından teşvik edici bir ortamdan yoksun olan Irak’taki gerçeklerle karşı karşıya kaldığını söyledi. El-Meşal, buna ek olarak ABD ile İran arasında dönem dönem yaşanan bölgesel savaş koşullarına da dikkati çekti.

Yeni strateji

Bu çerçevede siyaset araştırmacısı Dr. Hani Aşur, ez-Zeydi’nin ‘siyasi ve ekonomik alanda aynı anda yeni bir politika izlediğini ve Arap, bölgesel ve uluslararası güçlere açıldığını’ belirterek, bu politikanın ez-Zeydi’nin benimsediği ekonomik yaklaşımın önünü açabileceğini söyledi.

Aşur, bölgesel koşulların yanı sıra ez-Zeydi’nin iş dünyasındaki geçmiş deneyiminin hükümeti ‘özellikle ekonomik alanda yeni bir politika’ benimsemeye yönelttiğini ifade etti. Aşur, bölgesel gelişmelerin Irak’ın petrol ihracatı üzerindeki etkisine de dikkati çekti.

Ez-Zeydi’nin Avrupa’da imzaladığı anlaşmaların yanı sıra hükümetinin Türkiye ve Suriye’ye yönelik tutumunun ve petrolün Akdeniz’e uzanan bir boru hattı üzerinden ihracatını artırma çalışmalarının, kendisine göre, ‘Irak’ı yeniden ayağa kaldırmak amacıyla yeni bir ekonomik yaklaşımı temel alan yeni bir stratejinin’ parçası olduğunu söyledi.

(Şarku’l Avsat)