İran’a, dondurulmuş fonlarına erişim sağlama hazırlığı

İran’ın onlarca yıldır batıda ve batı müttefiklerinde bloke edilen milyarlarca dolarının İran’a açılmasına yönelik olarak ABD ve Katar’ın bir plan üzerinde çalıştıkları iddia edildi.

The Wall Street Journal’ın (WSJ) haberine göre, konuya ilişkin bilgi sahibi kaynaklar, ABD’nin Katar ile birlikte “erken mali teşvik” olarak, dondurulmuş milyarlarca dolarlık fonun, İran’ın “insani yardım harcamaları” için kullanılabilir hale getirilmesine yönelik plan üzerinde çalıştıklarını ileri sürdü.

Henüz tamamlanmamış planın, öncelikle Katar’da tutulan 6 milyar dolardan başlayarak İran’ın dünya çapında dondurulmuş tahmini 100 milyar dolarlık nakit varlığının bir kısmına erişimini sağlamayı amaçladığı iddia edildi.

Anlaşma kapsamında Katar’ın, İran Merkez Bankasının sipariş ettiği gıda, ilaç ve diğer insani yardım malzemelerinin, dondurulmuş İran varlıklarından çekilen parayla satın alınmasına izin vereceği öne sürüldü, bu varlıkların yaptırımlar nedeniyle yurt dışında bloke edilmiş petrol satışlarından sağlanan nakitten oluştuğu belirtildi.

Bu planın, savaşa ara verilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik mutabakatın ardından ABD’nin, İran ile gelecek iki ay boyunca yürüteceği müzakerelerde gündeme getirmesi beklenen birçok öneriden biri olduğu kaydedildi.

İran-ABD arasında varılan mutabakat

İran ile ABD, Pakistan aracılığında yapılan müzakere süreci kapsamında 14 Haziran’da savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik mutabakata vardıklarını duyurmuştu.

“İslamabad Mutabakatı” adı verilen mutabakat zaptı, 18 Haziran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.

Mutabakat, Lübnan dahil olmak üzere savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın açılması, ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi maddeleri içeriyor.

Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından tarafların, nihai anlaşmaya varılması için İran’ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi konularda kısa süre içinde 60 günlük müzakere sürecine başlaması bekleniyor.

Varlıklar hangi ülkelerde?

İran’ın dondurulmuş varlıkları birçok ülkede tutuluyor. Çin kanalı CGTN, net rakamlar bilinmemekle birlikte şu rakamları veriyor:

Irak: 10 milyar dolar civarında

Güney Kore: 6-7 milyar dolar arasında

Katar: 6 milyar dolar ve bu fon Güney Kore’den transfer edildi

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): Milyarlarca dolarlık İran varlığı bulunduğu ve son dönemde bu varlıkların dondurulmasının değerlendirildiği ifade ediliyor.

Avrupa Birliği (AB): Yaklaşık 35 milyar dolar

Belçika: AB dışı bağımsız bir tahmine göre 11,7 milyar dolar

ABD: Yaklaşık 2 milyar dolar civarında İran varlığının dondurulduğu belirtiliyor

Uluslararası bankacılık sistemi (özellikle dolar sistemi) ABD kontrolünde olduğu için bu ülkeler İran’a varlıklarını yollayamıyor. Parayı fiziksel olarak o ülkeler tutuyor, ama dondurma kararı fiilen ABD kaynaklı oluyor.