Arap ve uluslararası medyadan gelen çok sayıda haber, hem Arap hem de Batılı ülkelerin yeniden yapılanma sürecinde rol kapmak için rekabet ettiğini, her birinin diplomatik konumunu güçlendirmek ve hayati altyapı projelerinde şirketleri ve kurumları için sözleşmeler sağlayarak ekonomik kazanımlar elde etmek için kendi katkılarına güvendiğini gösteriyor. Böylece Gazze hem yatırım hem de siyasi bir ödüle dönüşüyor. Filistinliler ise, çoğu zaman acil ihtiyaçlar ve rakip güçlerin bölgesel ve uluslararası gündemleri tarafından baskı altına alınarak denklemin merkezinde yer almaya devam ediyor.

Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve Avrupa Birliği, doğrudan altyapı kayıplarının 10 yıl içinde yaklaşık 53,2 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor. ABD merkezli RAND Corporation tarafından Eylül 2024’te yayınlanan bir araştırmaya göre, enerji, su, liman ve kurumsal rehabilitasyon gibi dolaylı maliyetler ile insan sermayesi ve ekonomik verimlilik kayıpları da hesaba katıldığında, toplam rakam 80 milyar doları aşabilir. Çalışmada, bu rakamların yalnızca bir yeniden inşa planını değil, aynı zamanda en az yirmi yılı kapsayan çok taraflı finansman ve uzun vadeli taahhüt gerektiren tarihi bir kurtarma görevini temsil ettiği belirtiliyor.

Bu astronomik rakamlar, Gazze’yi yeniden inşa etmek için uluslararası bir yarış başlattı. Ülkeler, yeni etki haritaları çizmek ve yeniden inşa sürecini kimin kontrol edeceğini belirlemek için insani ve mali yardıma yatırım yapmaya çalışıyor. Bu mücadele, Filistin egemenliğini ve yerel halkın şehirlerini ve ekonomik geleceklerini yönetme haklarını doğrudan etkiliyor.

Mısır’ın stratejik çıkarları

Mısır, Şubat 2025’te Filistinlileri yerinden etmeden Gazze için bir yeniden inşa planı geliştirdiğini duyuran ilk ülkeler arasındaydı. Bu, ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze halkını tahliye ederek bölgedeki Amerikan kontrolünü kolaylaştırma önerisine açık bir yanıttı.

Berlin’deki Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’ne (SWP) göre, Mısır’ın yeniden inşa girişiminden önemli faydalar elde etmesi bekleniyor; zira süreç Kahire’nin stratejik ekonomik ve güvenlik çıkarlarıyla uyumlu.

Enstitü, nisan 2025’te yayınladığı raporda, projenin Mısırlı iş adamlarını yeniden imar projelerine dahil ederek Mısır’ın bölgedeki ekonomik konumunu güçlendireceğini, onlara büyük yatırım ve inşaat fırsatları sunacağını belirtti.

Raporda, Mısır hükümetiyle yakın bağları olan iş insanlarının, Gazze’de konut, altyapı iyileştirme ve endüstriyel kalkınma gibi birçok hayati sektörden faydalanma olasılığının yüksek olduğu belirtildi. Bu tür projeler, Mısır iş dünyasının bölgesel pazardaki etkisini artırabilir ve Mısır’ın kendi ekonomik koşullarını iyileştirebilir.

Bu faydalar büyük ölçüde, Gazze’nin yeniden inşasına uluslararası bağış fonlarının akışından kaynaklanıyor ve Mısırlı şirketlerin bu devasa girişime katılmaları için elverişli bir ortam yaratıyor. Bu şirketlerin çoğu doğrudan devletle bağlantılı olduğundan, yeniden inşa sürecinin önemli bir parçası olacak devlet ihalelerini alma konusunda onlara avantaj sağlıyor.

Ancak raporda zorluklara da dikkat çekiliyor: Yeniden yapılanma, devam eden ekonomik krizler ortasında ülkenin iç imajını iyileştirerek ve önemli bir bölgesel arabulucu rolünü güçlendirerek Mısır’ın yönetim sistemini siyasi olarak güçlendirebilir.

Güvenlik cephesinde yeniden yapılanma, Mısır’ın Gazze’nin istikrarının başlıca garantörü olma konumunu güçlendirecek, altyapı, enerji ve liman projeleri aracılığıyla kontrol sağlamasına olanak tanıyacak ve bölgesel istikrarın Kahire’nin stratejik çıkarlarıyla uyumlu olmasını sağlayacaktır.

Raporda, önemli bir bölgesel güç olarak Mısır’ın, yeniden yapılanma fonlarının nasıl dağıtılacağı üzerinde önemli bir etkiye sahip olacağı ve bu durumun bölgesel manzaradaki önemini pekiştireceği belirtiliyor. Ancak Mısır’ın bu fırsatı somut sonuçlara dönüştürme becerisi yalnızca teknik kapasitesine değil, aynı zamanda uluslararası aktörler arasındaki siyasi koordinasyona, finansman mekanizmalarına ve bölgesel ve küresel aktörlerin Kahire’ye liderlik rolü verme istekliliğine de bağlı. Bu da Mısır’ın gelecekteki rolünün kurumsal yeterlilikten ziyade güç dinamiklerine bağlı olduğunu gösteriyor.

Körfez ve Türkiye’nin rolleri

Mısır, Gazze’nin yeniden inşasında rol almayı hedefleyen tek ülke değil. Maliyet tahminleri farklılık gösterdikçe, katılmaya hazır olduklarını açıklayan taraflar da farklılık gösteriyor. Noon Post’un haberine göre, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de savaş sonrası yeniden inşayı desteklemek için koşullara bağlı olarak aynı görüşte.

Avrupa Birliği, Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler’in yanı sıra bölgesel kalkınma bankaları da finansman ve denetimde önemli ortaklar olarak ortaya çıktı.

Avrupa Birliği, Gazze’nin yeniden inşasına, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Gazze’nin yeniden inşası için defalarca çağrıda bulunduğu ve Saraybosna’nın yeniden inşasında daha önce edindiği deneyime atıfta bulunarak Türk inşaat şirketlerinin sürece dahil edilmesi için çaba göstermesi beklenen Türkiye gibi bölgesel ortakların ve ülkelerin katılımıyla katkıda bulunmaya hazır olduğunu teyit etti.

Bu arada Katar, Gazze’nin yeniden inşasını finanse etme konusunda uzun bir geçmişe sahip. 2012 yılında, 407 milyon dolar değerinde yaklaşık 115 projeyi hayata geçiren Gazze Yeniden İnşa Komitesi’ni kurdu. Bu komitenin yeniden faaliyete geçmesi ve Doha’nın devlet kurumları ve devlet fonları aracılığıyla finanse edilen önemli yatırımlar yapması ve muhtemelen Katarlı veya Türk müteahhitlere güvenmesi bekleniyor.

Avrupa güçleri Gazze’nin kapısında

İngiliz hükümeti, Gazze’nin yeniden inşası için fikir alışverişinde bulunmak ve finansman sağlamak amacıyla, çok sayıda devlet ve uluslararası yatırımcının katılımıyla, kapalı kapılar ardında bir konferansa ev sahipliği yaptı. İngiliz hükümetine göre, etkinlik, çabalar için sürdürülebilir özel finansman kanallarının belirlenmesinde “önemli ilerleme” sağladı. Yine de, bu büyük ölçüde Londra’nın ateşkesin ardından oluşan siyasi ivmeyi değerlendirme ve Trump yönetiminin barış planında merkezi bir rol oynama arzusunu yansıtıyordu.

Roma’daki St. Pius V Siyasi Araştırmalar Enstitüsü Akdeniz Gözlemevi’nin bilimsel koordinatörü Francesco Angeloni, Gazze’deki ateşkesin iki yıllık çatışmanın ardından gerekli bir adım olduğunu ancak son derece kırılgan olduğunu söyledi.

El-Araby El-Cedid haber sitesine konuşan Angeloni, İsrail ile Filistin Yönetimi arasındaki anlaşmazlıklar, Hamas’ın belirsiz rolü ve uluslararası yardım fonlarının yönetimi konusundaki belirsizlik gibi çözülmemiş sorunların Gazze’nin siyasi ve ekonomik yapısını son derece istikrarsız hale getirebileceği konusunda uyardı. Angeloni, uygun koordinasyon sağlanmazsa yeniden yapılanmanın istikrarı ve sürdürülebilir kalkınmayı baltalayan parçalı girişimlere dönüşebileceği konusunda uyardı.

İtalyan hükümetinin Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanlığı aracılığıyla kapsamlı siyasi, insani ve ekonomik destek sağlayarak bu küresel çabanın bir parçası olmayı hedeflediğini ve İtalyan firmalarının Gazze’deki altyapı ve temel tesislerin yeniden inşasına katkıda bulunmalarının önünü açmayı hedeflediğini sözlerine ekledi.

Angeloni, büyük inşaat şirketleri arasında yoğun bir rekabet olacağını öngördü: Limak, Tekfen ve Enka gibi Türk şirketleri; Arab Contractors ve Orascom gibi Mısır şirketleri; Suudi, Katar ve BAE’nin egemen servetiyle desteklenen Körfez şirketleri; Vinci, Bouygues, Hochtief, Bechtel ve Fluor gibi Avrupa ve Amerikan devleri, hepsi Gazze’nin yeniden inşasının stratejik sektörlerindeki sözleşmeleri kapmak için yarışıyor.

(Filistin Enformasyon Merkezi)