Pazar günü medyada yer alan haberlere göre, ABD ve bazı Avrupa ülkelerinin dış yardımları azaltmasıyla küresel sağlık fonları 15 yılın en düşük seviyesine geriledi. Bu durum, sağlık uzmanlarını dünyanın gelecekteki pandemilere karşı daha az hazırlıklı hale geldiği konusunda uyarıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Ocak ayında Beyaz Saray’a döndüğünden bu yana ülkeyi Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) çekti ve büyük sağlık yardım programlarını azalttı.

Aralarında kilit bağışçıların da bulunduğu dokuz Avrupa ülkesi de savunma ve ekonomik önceliklerini öne sürerek dış yardım bütçelerini azalttı.

Seattle merkezli Sağlık Ölçümleri ve Değerlendirme Enstitüsü’ne göre, küresel sağlık fonlaması 2021’de 80 milyar dolardan bu yıl 40 milyar doların altına düştü.

ABD, katkısını yüzde 67 oranında, yani 9 milyar dolardan fazla azaltırken, İngiltere ve Fransa sırasıyla yaklaşık yüzde 40 ve yüzde 33 oranında kesintiye gitti.

Politico’nun aktardığına göre, Dış İlişkiler Konseyi’nde küresel sağlık direktörü olan Thomas Bollyky, “Jeopolitik olarak insanların bunun işbirliği için harika bir zaman olduğuna dair güven duymasını sağlayacak pek fazla şey göremiyoruz.” dedi.

Trump yönetiminin BM ve DSÖ’ye olan güvensizliği küresel iş birliğinden geri çekilmeyi hızlandırdı.

Trump, göreve geldiği ilk gün Washington’ın DSÖ’ye yıllık 640 milyon dolarlık katkısını sonlandıracağını duyurdu.

Geri çekilmenin Ocak ayında yürürlüğe girmesi bekleniyor.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, ani çıkışın “bir çıkış stratejisine izin vermesi gerektiğini” söyledi ve bunun şimdiden ölümlere yol açtığı konusunda uyardı.

Ajansın önümüzdeki iki yıl için bütçesinin yüzde 20 oranında azaltıldığını ve Cenevre’deki yaklaşık 600 personelin işten çıkarıldığını, bunun da kurumun tarihindeki en büyük küçülme olduğunu sözlerine ekledi.

Tedros, bazı ülkelerin kayıpları telafi etmek için katkı paylarını artırdığını ancak “geride kalan açığın hala çok büyük” olduğunu kaydetti.

DSÖ, herhangi bir ülkeye bağımlılığı azaltmak amacıyla 2031 yılına kadar bütçesinin yüzde 50’sinin zorunlu üye aidatlarından karşılanmasını planlıyor.

Daha fazla kesinti

ABD, DSÖ’nün yanı sıra aşı ittifakı Gavi’ye sağladığı yıllık desteği 300 milyon dolar azalttı ve AIDS, Tüberküloz ve Sıtmayla Mücadele Küresel Fonu’na yeni bir destek sözü vermedi.

Sağlık savunucuları, bu kesintilerin onlarca yıllık ilerlemeyi tersine çevirebileceği konusunda uyarıyor.

Bill Gates, BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada, her yıl ölen çocuk sayısının 25 yıl sonra ilk kez artabileceğini söyledi.

Kamerun ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden gelen haberlerde, askıya alınan ABD yardım programlarıyla bağlantılı ölümler olduğu belirtiliyor.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise bu iddiaları reddederek, fon kesintileri nedeniyle kimsenin ölmediğini söyledi.

ABD’nin küresel sağlık yardımlarıyla “bağımlılık kültürü” yaratmaya son vermesi gerektiğini savundu.

Yönetimin yeni Amerika Önce Küresel Sağlık Stratejisi’nde, ABD’nin artık aracı kuruluşlara fon sağlamayacağı ve bunun yerine doğrudan yabancı hükümetlerle çalışacağı belirtiliyor ve “yardım sonsuza kadar devam etmeyecek” vurgulanıyor.

Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., uluslararası kuruluşları eleştirmesine rağmen, Gazze’den kanserli Filistinli çocukların tahliyesi de dahil olmak üzere sınırlı projelerde DSÖ ile işbirliği yaptı.

Ancak örgütün “kökten reforma” tabi tutulması çağrısında bulunmuş ve diğer ülkeleri örgütün çerçevesi dışında alternatifler aramaya teşvik etmiştir.

Arjantin, İtalya, Macaristan ve Rusya gibi ülkeler de Washington’ın DSÖ’den çekilme yolundaki adımlarını izlemeye ilgi duyduklarını belirttiler.

Gavi CEO’su Sania Nishtar, bağışçı yorgunluğunun Trump’ın geri dönmesinden önce başladığını söyledi.

“İş gücümüzü %24 oranında azalttık” diyen Gavi, Gavi’nin bu yıl 12 milyar dolarlık hedefinin altında kalarak 9 milyar dolarlık bağış topladığını da sözlerine ekledi.

Bu durumla başa çıkabilmek için Gavi ve Küresel Fon gibi diğer kuruluşlar operasyonlarını birleştiriyor ve maliyetleri azaltıyor.

Nishtar, “Sinerjiyi maksimum düzeyde kullanmak için son aşamada somut değişiklikler yapıyoruz” dedi.

Afrika ülkeleri de finansal bağımsızlığa doğru adımlar atıyor.

Gana’da yakın zamanda düzenlenen zirvede liderler sağlık sistemlerine daha fazla yatırım yapma ve finansman kaynaklarını çeşitlendirme sözü verdi.

Tedros, bu değişimin uzun vadeli faydaları olabileceğini söyledi. “Ülkeler artık uyanıyor ve ‘Tamam, iç kaynakları harekete geçirmem lazım’ diyor” dedi.