Madagaskar’da siyaset CAPSAT’ın uhdesinde

Madagaskar Cumhurbaşkanı Andry Rajoelina, Fransız ordusu tarafından ailesiyle birlikte ülkesinden gizlice çıkarıldı. “Ulusa sesleniş” adı altında videosu yayınlanan Rajoelina, mevcut anayasaya saygı istedi. Polisle protestocular çatışırken, ordu içindeki CAPSAT birimi protestocular safında yer aldı. CAPSAT subayları daha sonra General Demosthene Pikulas’ı başkomutan ve genelkurmay başkanı atadı. Protestolar ise Z kuşağı öncülüğünde gerçekleşti.

Fransız Ulusal Radyosu RFI’nin haberine göre, 12 Ekim gecesi başkent Antananarivo’dan helikopterle gizlice Sainte-Marie Adası’na götürülen Cumhurbaşkanı Rajoelina, orada bekleyen Fransız ordusuna ait askeri nakliye uçağına bindirilerek Fransız askerlerinin koruması altında adadan tahliye edildi.

RFI, operasyonun Fransız askeri yetkililerinin gözetiminde yapıldığını, Rajoelina’nın önce La Reunion’a götürüldüğünü, ardından ailesiyle birlikte başka bir noktaya hareket ettiğini bildirdi.

Haberde, Paris yönetiminin bu ayrılışı barışçıl bir geçişi sağlamak amacıyla gerçekleştirdiği, ancak Fransa’nın Madagaskar’a hiçbir şekilde askeri müdahalede bulunmayacağı vurgulandı.

Fransız makamları, konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmazken, Rajoelina’nın nerede bulunduğu konusunda belirsizlik sürüyor.

Madagaskar’da son haftalarda elektrik ve su kesintilerine karşı başlayan gösteriler, hükümet karşıtı protestolara dönüşmüş, ordunun bazı unsurları da protestoculara destek vermişti.

Cumhurbaşkanı Rajoelina’nın bu akşam ulusa sesleniş konuşması yapacağı bildirildi, ancak konuşmanın nereden yapılacağına ilişkin net bir bilgi paylaşılmadı.

Kaçak Cumhurbaşkanı, Anayasaya saygı istedi

Rajoelina, sosyal medyadan paylaşılan ulusa sesleniş konuşmasında, “Bu sorunların çözümü için tek bir çıkış yolu var. O da yürürlükteki anayasaya saygı göstermektir.” ifadelerini kullandı. Cumhurbaşkanı Rajoelina, “Ülkemizin birliğini korumak ve bu krizden çıkmak için diyaloğa açık olmalıyız.” diyerek, ulusal birlik çağrısını yineledi.

Rajoelina, güvenlik gerekçesiyle “güvenli bir bölgede” bulunduğunu doğruladı ancak nerede olduğuna ilişkin ayrıntı vermedi.

Madagaskar’da son haftalarda elektrik ve su kesintilerine karşı başlayan gösteriler, kısa sürede Cumhurbaşkanı Rajoelina’nın istifasının talep edildiği hükümet karşıtı protestolara dönüşmüştü.

Ekonomik sıkıntıların derinleştiği ülkede halkın tepkisi büyürken, gösterilerde kamu binaları hedef alınmış, bazı bölgelerde ordu birlikleri ile protestocular arasında çatışmalar yaşanmıştı.

Ordunun özel bir birimi olan Kamu Hizmetleri ve Yerel Yönetimlerin Korunma Destek Birliği (CAPSAT), protestocularla dayanışma içinde hareket ettiğini ilan etmişti.

Son verilere göre, protestolarda şu ana kadar en az 22 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı.

Fransız ulusal radyosu RFI’nin haberine göre, artan güvenlik riskleri nedeniyle Cumhurbaşkanı Rajoelina, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un onayının ardından bir Fransız askeri uçağıyla ülkeyi terk ederek, önce La Reunion Adası’na, ardından açıklanmayan bir bölgeye ailesiyle birlikte götürüldü.

CAPSAT iktidarı ele aldı

Madagaskar’ın başkenti Antananarivo’da, elektrik ve su kesintilerine karşı 25 Eylül’de başlayan gençlik öncülüğündeki protestolar, hafta sonu ordu içindeki bir isyanla doruğa ulaştı. Elit CAPSAT (idari ve teknik subaylar birliği) adlı askeri birim, cumartesi günü binlerce göstericiye katılarak jandarmayla çatıştı ve ateş emrini reddettiğini duyurdu. Birlik, pazar günü video açıklamasında “kara, hava ve deniz kuvvetlerinin tüm emirleri artık CAPSAT karargahından gelecek” diyerek orduyu devraldığını ilan etti.

Stratejik Düşünce Enstitüsü (SDE)’nin aktardığına göre, CAPSAT subayları, General Demosthene Pikulas’ı ordu başkomutanı olarak atadıklarını açıkladı. Bu atama, Silahlı Kuvvetler Bakanı Manantsoa Deramasinjaka Rakotoarivelo’nun da katıldığı bir törenle ordu karargahında resmileşti. Pikulas, tören sonrası gazetecilere “son günlerdeki olaylar öngörülemezdi” derken, orduyu “huzuru sağlamakla” görevlendirdiğini belirtti, ancak doğrudan istifa çağrısı yapmaktan kaçındı.

CAPSAT komutanı olan Albay Michael Randrianirina, bir darbe gerçekleştiğini reddederek yalnızca “halkın çağrılarına cevap verdiklerini” söyledi.

Madagaskar ordusunun CAPSAT birimi, Rajoelina’yı iktidara getiren 2009 isyanında da önemli bir rol oynadı.

Rajoelina’dan Darbe Suçlaması ve Diyalog Çağrısı

Cumhurbaşkanı Rajoelina, pazar günü yaptığı açıklamada “anayasa ve demokratik ilkelere aykırı bir yasadışı ve zorla güç gaspı girişimi devam ediyor” diyerek durumu kınadı. Ofisi, ulusal ve uluslararası topluma “istikrarsızlaştırma çabalarına karşı anayasal düzeni savunmak için birleşme” çağrısı yaptı ancak girişimin arkasındaki aktörler hakkında detay vermedi. Hükümet, Rajoelina’nın “ülkede kaldığını ve ulusal işleri yönettiğini” vurgularken, yeni atanan Başbakan General Ruphin Zafisambo “hükümetin sağlam durduğunu ve gençler, sendikalar ile ordu dahil tüm güçlerle iş birliğine hazır olduğunu” belirtti.

Rajoelina, krizin çözümünün “yalnızca diyalog” olduğunu vurgulayarak birlik çağrısı yaptı. Ancak protestocular, Place du 13 Mai meydanında CAPSAT askerlerini alkışlayarak “Rajoelina istifa” sloganları attı. CAPSAT komutanı Albay Michael Randrianirina, zırhlı araçtan kalabalığa hitaben “Rajoelina, başbakan, jandarma bakanı ve komutanı iktidarı bırakmalı” dedi ve “Buna darbe mi diyeceğiz? Henüz bilmiyorum” ifadesini kullandı.

Afrika Birliği Komisyonu, “derin endişe” duyduğunu belirterek hükümetin diyaloğa bağlılığını memnuniyetle karşıladı ve tüm taraflara “sakinlik ve itidal” çağrısı yaptı. Komşu Güney Afrika, “demokratik süreci ve anayasal düzeni” saygı duyulmasını istedi. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, güvenlik güçlerine “gereksiz ve orantısız güç” kullanmama uyarısı yaptı.

Güvenlik nedeniyle Air France, Paris-Charles de Gaulle-Antananarivo uçuşlarını 11-13 Ekim arası askıya aldı.

31 milyon nüfuslu ada ülkesi, doğal kaynaklarına rağmen dünyanın en yoksul ülkelerinden biri; nüfusun %75’i yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Protestolar, TikTok gibi sosyal medya üzerinden örgütlenen “Gen Z Mada” hareketiyle büyüdü ve Rajoelina’nın 2023 yeniden seçilmesinden beri en büyük tehdit haline geldi. Durumun seyri, Rajoelina’nın son çare olarak hükümeti feshetmesi ve ordu kökenli başbakan atamasıyla da yatışmadı.