Tarifeleri ABD’deki şirketler ve eyaletler mahkemeye taşımıştı

Ticaret politikasında tarifeleri önemli bir araç olarak kullanan Beyaz Saray adına Başkan Trump, 2025’te ikinci kez başkanlık koltuğuna oturmasının ardından IEEPA kapsamında çeşitli gümrük vergilerini yürürlüğe koymuştu.

Trump, IEEPA kapsamında ABD’nin neredeyse tüm ticaret ortaklarına “karşılıklı” gümrük vergileri uygulamış, Çin, Kanada ve Meksika’ya da fentanil akışını gerekçe göstererek tarifeler getirmişti.

Söz konusu tarifeler, bazı özel şirketler ve eyaletler tarafından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne taşınmıştı.

Mahkeme süreci

ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi, 28 Mayıs 2025’te açıkladığı kararda, karşılıklılık esasına dayalı tarifelerin IEEPA kapsamındaki başkanlık yetkisini aştığına hükmetmişti.

ABD yönetimi, kararın “hükümetin diplomasisine zarar verdiği ve başkanlık yetkisine müdahale ettiği” gerekçesiyle temyize giderken, Temyiz Mahkemesi, alt mahkeme kararının uygulanmasını geçici olarak durdurmuştu. Temyiz Mahkemesi, 29 Ağustos 2025’te alt mahkemenin kararını büyük ölçüde onaylarken, tarifelerin derhal iptalini ise reddederek Trump yönetimine Yüksek Mahkeme’ye itiraz başvurusunda bulunması için zaman tanımıştı.

Trump yönetimi, tarifelerin çoğunun yasa dışı bulunduğu karara karşı Yüksek Mahkeme’ye başvurarak hızlı inceleme talep etmişti.

ABD Yüksek Mahkemesi, 5 Kasım 2025’te Başkan Donald Trump’ın uyguladığı tarifelerin başkanın acil durum yetkilerini aşıp aşmadığının değerlendirildiği davada tarafların savunmalarını dinlemişti.

Yüksek Mahkemenin Kararı

ABD Yüksek Mahkemesi dün (20 Şubat) Başkan Donald Trump tarafından yürürlüğe konulan tarifelerin dayandırıldığı Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA) Başkana tarife koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Mahkemenin söz konusu kararı, 3’e karşı 6 oyla alındı.

Karar metninde, ABD Anayasası’nın ilgili maddesine atıfta bulunularak vergi ve gümrük vergisi koyma yetkisinin Kongre’ye ait olduğu vurgulandı. Hükümetin IEEPA’yı, “Başkana tek taraflı olarak sınırsız gümrük vergileri uygulama ve bunları istediği gibi değiştirme” yetkisi veren bir yasa olarak yorumladığı belirtilen kararda, yasanın yarım asırlık geçmişinde hiçbir Başkanın bu büyüklük ve kapsamdaki tarifeler bir yana, herhangi bir gümrük vergisi uygulamak için dahi bu yasayı kullanmadığına vurgu yapıldı.

Kararda, yasada yer alan “ithalatı düzenleme” ifadesinin Kongre’nin “vergi koyma” yetkisini kapsamadığı, büyük ekonomik ve siyasi etkisi olan “son derece önemli” bir yetki devrinin Kongre tarafından muğlak bir dil kullanılarak yapılamayacağı belirtildi. IEEPA’nın Başkana soruşturma yapmak, engellemek, yasaklamak gibi çeşitli konularda ithalatı düzenleme yetkisi verdiği aktarılan kararda, bu uzun özel yetkiler listesinde gümrük vergileri veya harçlardan hiç bahsedilmediği kaydedildi.

Trump’tan tepki: Korkunç karar

ABD Yüksek Mahkemesinin tarife kararına ilişkin Beyaz Saray’da basın toplantısı düzenleyen Trump, Yüksek Mahkeme’nin tarifelerle ilgili kararının “son derece hayal kırıklığı” yarattığını belirtti, mahkemenin bazı üyelerinden utanç duyduğunu söyledi, “Yıllardır bizi soyan yabancı ülkeler çok mutlu, sokaklarda dans ediyorlar. Ama uzun süre dans edemeyeceklerinden emin olabilirsiniz.” dedi.

Tarifelerle ilgili davanın kendisi için önemli olduğunu vurgulayan Trump, “İyi haber şu ki bu korkunç kararda tüm mahkeme tarafından kabul edilen ve Kongre tarafından da tanınan, ABD Başkanı olarak benim kullanabileceğim Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) tarifelerinden bile daha güçlü yöntemler, uygulamalar, kanunlar ve yetkiler var.” diye konuştu.

Trump, “Bugün, halihazırda uyguladığımız tarifelere ek olarak 122. Bölüm uyarınca yüzde 10’luk küresel bir tarife uygulamaya yönelik bir karar imzalayacağım. Ayrıca ülkemizi diğer ülkelerin ve şirketlerin haksız ticaret uygulamalarından korumak için 301. Bölüm ve diğer maddeler kapsamında çeşitli soruşturmalar başlatacağız.” ifadesini kullandı.

Yüzde 10’luk tarife yaklaşık 5 ay yürürlükte kalabilecek

Trump, 1974 Ticaret Yasası’nın 122. Bölüm uyarınca sadece 150 gün yürürlükte kalabilecek yüzde 10’luk küresel tarife oranının 3 gün sonra yürürlüğe gireceğini düşündüğünü belirtti.

Tarifenin yürürlükte olduğu yaklaşık 5 aylık sürede ülkelere tarifeler koymak için gerekli incelemeleri yapacaklarını aktaran Trump, “Sonunda, daha önce elde ettiğimizden daha fazla gelir elde edeceğimizi düşünüyorum.” dedi.

Trump, 232 ve 301. Bölümler kapsamında yürürlükte olan tüm tarifelerin de yürürlükte kalmaya devam edeceğini belirtti.

IEEPA yerine başka alternatifleri kullanacak

Tarifeleri “Amerika’yı yeniden büyük yapmak” için çok etkili bir şekilde kullandığını öne süren Trump, Yüksek Mahkemenin hakkında “yanlış bir şekilde” karar verdiği IEEPA yerine başka alternatifleri kullanacaklarını anlattı.

Trump, karara göre, IEEPA kapsamında bir ülkeyi “mahvetmesine” izni olduğunu ancak ülkelerden “küçük bir ücret” talep etmesine izin verilmediği savunarak, “Kararları yanlış ama önemli değil, çünkü bu kararla onaylanmış çok güçlü alternatiflerimiz var.” diye konuştu.

Mahkemenin kararını kabul etmese de Trump, kararın, bir Başkanın gelecekte gümrük vergileri uygulama yetkisini önemli ölçüde kısıtlamadığını kaydetti.

Trump, eskiden uygulanandan çok daha fazla ücret talep edebileceğinin altını çizerek, Başkan’a gümrük vergileri uygulama yetkisi veren ve tarifelerin çoğunu haklı gösterebilecek yasalara örnek verdi. Ancak bu yasalar için sürecin biraz daha uzun olacağını dile getiren Trump, “Dolayısıyla, Yüksek Mahkemenin bugünkü kararı, bir başkanın ticareti düzenleme ve gümrük vergileri uygulama yetkisini daha az değil, daha güçlü ve daha net hale getirdi. Artık hiçbir şüphe kalmayacak ve bu karar sayesinde gelirimiz artacak, şirketlerimiz ve ülkemiz daha iyi korunacak.” değerlendirmesinde bulundu.

Mahkeme, toplanan tarifelerin geri ödenmesinden söz etmedi

Trump, Yüksek Mahkemenin karar vermesinin aylar almasına rağmen, alınan tarifelerin geri ödenmesine ilişkin bir hüküm getirilmemesini eleştirdi. Tarifelerden yüz milyarlarca dolar gelir elde ettiklerine işaret eden Trump, “Topladığımız tüm bu paraya ne olacak? Bu konu tartışılmadı. Oraya ‘parayı tutun’ ya da ‘parayı tutmayın’ diye bir cümle ekleyebilirlerdi.” dedi.

Trump, tarifelerin iade edilip edilmemesi durumunun gelecek birkaç yıl boyunca dava konusu olacağını belirterek, Yüksek Mahkemenin kararını “berbat”, “kusurlu” ve “akıllı insanlar tarafından yazılmamış” şeklinde nitelendirdi.

IEEPA tarifeleri kullanılarak müzakere edilen ticaret anlaşmalarına yönelik soru üzerine de Trump, “Birçoğu geçerli. Bazıları geçerli olmayacak ve diğer tarifelerle değiştirilecek.” ifadelerini kullandı.

İran konusuna girdi

Yüksek Mahkemenin gümrük tarifeleriyle ilgili kararına ilişkin Beyaz Saray’da düzenlediği basın toplantısında soruları yanıtlayan Trump’a, İran ile devam eden nükleer müzakereler konusundaki görüşü soruldu.

Trump, Tahran yönetimine, “Adil bir anlaşma için müzakere yapsalar iyi olur.” mesajı gönderdi. İran halkı ile İranlı liderleri ayırdığını öne süren Trump, bu iki unsurun çok farklı olduğunu savundu. Trump, ülkedeki gösteriler sürecinde 32 bin kişinin hayatını kaybettiğini iddia etti.

Trump, 800’den fazla göstericinin idam edilmesine kendisinin engel olduğunu savunarak, “837 kişiyi asacaklardı ve ben onlara ‘Tek bir kişiyi bile asarsanız vurulacaksınız.’ dedim. İki hafta bekleyip pazarlık yapmadım ve onlar asmayı bıraktılar. Ama İran halkı için çok üzülüyorum.” diye konuştu.

Suriye konusu

Suriye ile ilgili soru üzerine, “Tek söyleyebileceğim, esasen benim oraya getirdiğim Suriye Cumhurbaşkanı (Ahmed Şara) olağanüstü bir iş çıkarıyor. O sert bir adam, uslu bir çocuk değil, yoksa bunu başaramazdı. Suriye bir araya geliyor, gerçekten iyi bir şekilde bir araya geliyor ve şu ana kadar Kürtlere karşı çok iyi davrandı.” ifadelerini kullandı.

Yüzde 10 vergi uygulamasını imzaladı

Truth Social hesabından paylaşımda bulunan Trump, “Tüm ülkelere yönelik küresel yüzde 10’luk bir gümrük vergisini az önce imzalamış olmaktan büyük onur duyuyorum.” ifadesini kullandı, bu tarifelerin neredeyse derhal yürürlüğe gireceğini kaydetti.

Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada da Trump’ın, geçici bir ithalat vergisi uygulanmasına yönelik kararı imzaladığı aktarıldı. Trump’ın 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesi uyarınca sahip olduğu yetkiyi kullandığına işaret edilen açıklamada, bu maddenin başkana belirli temel uluslararası ödeme sorunlarını ek vergiler ve diğer özel ithalat kısıtlamaları yoluyla ele alma yetkisi verdiği vurgulandı.

Açıklamada, bu kapsamda ABD’ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 oranında ithalat vergisi getirildiği belirtilerek, kararın 24 Şubat’tan itibaren yürürlüğe gireceği kaydedildi.

Bazı ürünlerin geçici ithalat vergisine tabi olmayacağı aktarılan açıklamada, kritik mineraller, enerji ürünleri, bazı tarım ürünleri, ilaçlar, belirli elektronik ve otomotiv ürünleri, havacılık ürünleri ile bilgi materyalleri gibi bazı kalemlerin vergiden muaf tutulduğu bildirildi.

Açıklamada, ayrıca 232. madde kapsamındaki ürünlerin ABD-Meksika-Kanada Anlaşmasına uygun Kanada ve Meksika malları ile belirli Orta Amerika ülkelerinden gelen bazı tekstil ürünlerinin de kapsam dışı olduğu ifade edildi.

Beyaz Saray’ın açıklamasında ayrıca, Trump’ın ABD Ticaret Temsilciliğine 301. madde kapsamındaki yetkisini kullanarak ülkeye karşı makul olmayan ve ayrımcı ticaret eylemlerini soruşturma talimatı verdiği kaydedildi.