Madagaskar, bu hafta lideri Devlet Başkanı Andry Rajoelina’nın can güvenliği tehditleri nedeniyle ülkeden kaçmasıyla bir güç mücadelesine doğru sürüklendi. Rajoelina’nın ayrılışı, yoksulluk ve yolsuzluk nedeniyle öfkeye dönüşen kronik su ve elektrik kesintileri nedeniyle gençlerin öncülük ettiği protestolara katılan seçkin bir ordu birliğinin ülkeden ayrılmasının ardından gerçekleşti. Devlet Başkanı, durumu iktidarı ele geçirmeye yönelik yasadışı bir girişim olarak nitelendirdi.

Russia Today’in konuya ilişkin haberinde şu ayrıntılara yer verildi:

Huzursuzluğu ne tetikledi?

Hint Okyanusu ülkesi, 25 Eylül’den bu yana gösterilere sahne oluyor. Başkent Antananarivo’da başlayan ve “Z Kuşağı Madagaskar” hareketinin öncülüğünde düzenlenen gösteriler, sık sık yaşanan elektrik kesintileri ve yaşam pahalılığı nedeniyle diğer şehirlere de yayıldı. BM, en az 22 kişinin hayatını kaybettiğini bildirirken, hükümet bu rakamı reddediyor. Başkentte ve diğer merkezlerde gece sokağa çıkma yasakları yürürlükte.

Grup, Rajoelina’nın istifasını, protestocuların ölümleri ve iddia edilen suistimallerden hesap sorulmasını ve gayrimeşru gördükleri kurumların feshedilmesini talep ediyor. Hafta sonu, kalabalıklar ilk kez Antananarivo’nun merkezindeki sembolik bir protesto mekanı olan 13 Mayıs Meydanı’na akın etti ve onlara ordu araçlarıyla CAPSAT birliklerinden seçkin askerler de katıldı.

Sokakları sakinleştirmeye yetmeyen hükümet değişiklikleri

Rajoelina, 29 Eylül’de halkın öfkesini yatıştırmak amacıyla hükümetini feshederek, “hükümet üyelerinin kendilerine verilen görevleri yerine getirmediğini” kabul etti. 6 Ekim’de ise, 2018’den beri başbakanlık görevini yürüten Christian Ntsay’ın yerine General Ruphin Fortunat Zafisambo’yu atadı. Bu hamle, protestoları durdurmakta başarısız oldu ve protestolar daha da yoğunlaştı.

Darbe girişimi devam ediyor

Rajoelina, Pazar günü iktidarı zorla ele geçirme girişiminin sürdüğünü duyurdu ve tüm “ulusal güçleri” anayasal düzeni ve ulusal egemenliği savunmak için birleşmeye çağırdı. Rajoelina’nın bu açıklamaları, 2009 darbesinde iktidara gelmesine yardımcı olan CAPSAT askerlerinin, diğer askerleri emirlere uymamaya ve ayaklanmaya katılmaya çağırmasının ardından geldi.

Eski bir Dj (disk jokeyi) olan Rajoelina, 2018’de cumhurbaşkanlığını kazanmadan önce yaklaşık beş yıl boyunca bir geçiş hükümetine liderlik etti. Birkaç muhalefet adayının haftalarca süren protestoları ve boykotlarının ardından 2023’te yeniden seçildi.

Başkan ülkeden kaçıyor

Rajoelina, ülke çapında artan huzursuzluk karşısında hükümeti feshetmesinin ardından, Christian Ntsay’ın yerine Ordu Generali Ruphin Fortunat Zafisambo’yu başbakan olarak atadı. Pazartesi günü kabine değişikliğini duyuran Rajoelina, elektrik kesintileri ve su kesintileri nedeniyle protestoların üçüncü haftaya girmesiyle birlikte ülkenin “düzeni ve halkın güvenini yeniden tesis edebilecek bir başbakana” ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Pazartesi günü Facebook’ta gece geç saatlerde paylaştığı bir video mesajında ise ​​Rajoelina, artan protestolar ve isyan sırasında Fransız ordusu tarafından ülkeden uçurulduğu doğruladı.

Rajoelina, “Hayatımı korumak için güvenli bir yer bulduğunu” söyledi, diyalog çağrısında bulundu ve anayasaya saygı gösterilmesi konusunda ısrar etti. Pazartesi günü daha erken saatlerde ulusa seslenmesi planlanmıştı, ancak ofisinden yapılan açıklamada, “bir grup silahlı kuvvetin devlet medyasını kontrol altına almaya çalışması” nedeniyle yayının ertelendiği belirtildi.

Cumhurbaşkanının kesin konumu henüz doğrulanmadı. Birçok haber kaynağı, Rajoelina’nın Fransız askeri uçağıyla Madagaskar’dan ayrıldığını bildirdi. Fransız haber kuruluşu RFI ise, Dubai’ye gidiyor olabileceğini bildirdi.

CAPSAT’ın yeni şefini atamasıyla orduda çatlaklar oluştu

CAPSAT yetkilileri, eski Fransız sömürgesindeki tüm silahlı kuvvetleri koordine ettiklerini açıkladılar ve General Demosthene Pikulas’ı yeni ordu komutanı olarak atadı. Jandarma unsurları, hükümet karşıtı protestoculara karşı güç kullanılmaması gerektiğini söyleyerek alenen safları bozdu. AP, ülkenin savunma bakanının cumhurbaşkanının yokluğunda CAPSAT destekli atamayı kabul ettiğini bildirdi. CAPSAT komutanlarının “darbe” düzenlediklerini reddettikleri ve “halkın çağrılarına” yanıt verdikleri bildirildi.

Dünya nasıl tepki veriyor?

Afrika Birliği sükunet ve itidal çağrısında bulunurken, BM insan haklarına saygı gösterilmesi ve şiddete karşı hesap sorulması çağrısında bulundu. Air France, güvenlik endişelerini gerekçe göstererek Paris-Antananarivo hattındaki uçuşları askıya aldı. Güney Afrika Kalkınma Topluluğu durumu “talihsiz” olarak nitelendirerek “yapıcı bir angajman ve her türlü görüş ayrılığının barışçıl çözümü” çağrısında bulundu . Rusya, krizin barışçıl yollarla çözülmesini umduğunu belirtti.

Riskler ve önümüzdeki yol

Madagaskar, askeri destekli siyasi çalkantılarla dolu bir geçmişe sahip. Dünya Bankası’na göre, eski Fransız sömürgesindeki yaklaşık 30 milyon kişinin %75’inden fazlası yoksul. Mevcut kriz, Andry Rajoelina’nın 2023’teki yeniden seçilmesinden bu yana yönetiminin karşı karşıya olduğu en ciddi zorluk ve bölgesel diplomasinin başka bir darbeyi önleyip önleyemeyeceğini test edecek.

Moskova Ekonomi Yüksek Okulu bünyesindeki Afrika Çalışmaları Merkezi uzmanı Vsevolod Sviridov, Madagaskar ayaklanmaları hakkında RT’ye yaptığı açıklamada, Z kuşağı ayaklanmasının “gençlerin sokak protestolarında geleneksel olarak önemli bir rol oynadığını doğruladığını” söyledi. Sviridov, genç nüfusun artması ve daha iyi yaşam standartlarına yönelik taleplerin artmasıyla bu tür hareketlerin “Afrika ülkelerinde sıklıkla görüleceğine” inanıyor.

Ordu yönetime el koydu

Madagaskar ordusu, Devlet Başkanı Andry Rajoelina’nın görevden alınmasının ardından ülkenin kontrolünü ele geçirdiğini duyurdu. Çok sayıda medya kuruluşu Salı günü bu açıklamayı yayınladı. Bu açıklama, kitlesel protestolar ve derinleşen siyasi krizin ortasında geldi.

Albay Michael Randrianirina, France24’ün aktardığına göre, ulusal radyoda yaptığı açıklamada, “iktidarı ele geçirdik” ve parlamento alt kanadı hariç tüm kurumların feshedildiğini söyledi. Reuters’ın aktardığı tanık ifadelerine göre, duyuru, 130 milletvekilinin Rajoelina’nın görevden alınması yönünde oy kullanmasının ve bir oy pusulasının boş çıkmasının hemen ardından geldi.

Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın önünde toplanan CAPSAT Başkanı Albay Michael Randrianirina, ordunun iki yıl içinde hükümeti kuracağını ve seçimlere gideceğini söyledi. Ayrıca seçim komisyonu gibi önemli demokratik kurumları da askıya aldı.

Muhalefet lideri Siteny Randrianasoloniaiko, Rajoelina’nın daha önce Ulusal Meclis’i feshetme girişimini “yasal olarak geçerli olmadığını” söyleyerek reddetti.

Anayasa Mahkemesi yönetime el koyan Albay Randrianirina’yı geçici cumhurbaşkanı ilan etti

Madagaskar Anayasa Mahkemesi, ordu adına yönetime el koyan Albay Michael Randrianirina’yı “cumhurbaşkanlığı görevlerini yürütmeye davet ettiğini” açıkladı.

Yerel medyadaki haberlere göre, Madagaskar’daki en yüksek yargı organı olan Anayasa Mahkemesi, Albay Randrianirina’yı cumhurbaşkanlığı görevlerini yürütmeye davet etti.

Madagaskar’da haftalardır süren hükümet karşıtı protestoların ardından Randrianirina komutasındaki Kara Kuvvetleri Personel İdare Merkezi (CAPSAT) askerleri bugün Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na girerek yönetime el konulduğunu ve anayasanın askıya alındığını duyurmuştu.

CAPSAT, 2009 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Marc Ravalomanana’nın devrilmesiyle sonuçlanan askeri darbe sürecinde de kritik rol oynamıştı.