1960 yılında, dünyanın önde gelen bilim dergilerinden biri olan Science, açık ve net bir başlığa sahip bir makale yayınladı: Kıyamet Günü: 13 Kasım 2026 Cuma. Bu makale, bu tarihte –bugünden yaklaşık bir ay sonra– insan nüfusunun sonsuza yaklaşacağını ve fiilen kendi kendini yok edeceğini öngörüyordu.
Bilim adamları ’13 Kasım 2026 Cuma’nın ‘kıyamet günü’ olacağını tahmin ediyor, endişelenmeli miyiz?
Alan MacEachern (Tarih Profesörü, Western University) / The Conversation
İddianın tuhaflığı, makalenin geniş çapta kamuoyunun dikkatini çekmesine neden oldu. Daha da şaşırtıcı olanı ise, temelindeki araştırma ve matematiksel hesaplamalar sağlam görünmesine rağmen, makalenin dikkatli ve sürekli bir bilimsel incelemeye tâbi tutulmasıydı.
Avusturya-Amerikalı profesör ve sibernetik uzmanı Heinz von Foerster ile öğrencilerinden Patricia M. Mora ve Lawrence W. Amiot’un kaleme aldığı makalede, insan nüfusunun istisnai olduğu ve üstel bir oranın ötesinde, sürekli artan bir oranda büyüyebileceği öne sürüldü.
“Torunlarımızın torunları açlıktan ölmeyece, onlar ezilerek ölecekler.” iddiasını savundular.
Makale düzenli olarak alıntılandı ve tahminleri oldukça doğru görünüyordu; ta ki 1993 civarına, öngörülen “Kıyamet Günü”ne doğru yarı yolda, küresel nüfus tahminlerin gerisinde kalmaya başlayana kadar.
Bugün küresel doğum oranı, 1960’taki seviyesinin yarısından biraz daha az. Umarım hepimiz 13 Kasım’da sıradan bir güne uyanırız. Bununla birlikte, bu makale, titiz bilimi sahne sanatıyla harmanlayarak çarpıcı bir etki yaratması bakımından örnek teşkil etmektedir.
Eşsiz insan kapasiteleri
20. yüzyılın ortalarında, küresel nüfus artışı ve bunun kaynak kıtlığına ve jeopolitik çatışmalara yol açma potansiyeli konusunda toplumsal endişeler giderek arttı. Bu endişelerin çoğunun altında, nüfusun üstel olarak artma potansiyeline sahip olmasına rağmen, kendini besleme kapasitesiyle sürekli olarak kontrol altında tutulduğu yönündeki Malthusçu fikrin örtük veya açık kabulü yatıyordu.
Ancak Prof. von Foerster ve diğer yazarlar makalelerinde, nüfus açısından bakıldığında insanların istisnai olabileceğini savundular.
İletişim kurma ve sorunları çözmemize yardımcı olan “koalisyonlar” oluşturma kapasitemiz göz önüne alındığında, artan nüfus yoğunluğu, iş birliği için daha fazla fırsat anlamına gelebilir; böylece sayılarımız sadece üstel bir oranda değil, sürekli artan bir oranda da büyüyebilir.
Ardından, son 2000 yıla yayılan dünya nüfusuna ilişkin 24 tahmini kullanarak, insan sayısının aslında sürekli olarak beklentileri aştığını gösterdiler. Tüm bunlar, sakin ve bilimsel bir üslupla ve yoğun matematiksel denklemlerle desteklenerek sunuldu.

Heinz von Foerster 1963’te (Illinois Üniversitesi, CC BY-SA)
‘Sıkılarak öldü’
Von Foerster ve çalışma arkadaşları daha sonra bu tarihi rakamları geleceğe yansıtarak, sürekli artan büyüme sayesinde 2026 yılında sayılarımızın sonsuza yaklaşacağını hesapladılar.
Neyse ki, türümüzün tarih boyunca gelişimine yardımcı olan aynı iş birliği yeteneği, bu felaketi de önleyebilir. Yaşam sürelerimizi kısaltmak istemeyeceğimiz sonucuna varan araştırmacılar, küresel doğum oranını yarıya indirmek için birlikte çalışmamız gerektiği sonucuna vardılar.
Bu yayın anında büyük yankı uyandırdı. Time ve The New York Times’da haberler çıktı . Bir dizi Pogo çizgi romanına konu oldu ve birçok yorumcu makaleyi nüfus korkularına yönelik tamamen ironik bir yorum olarak değerlendirdi.
Nüfus patlaması
Hikaye unutulup gitmek yerine, ilginç bir şey oldu. Science dergisi, matematikçilerden ve demograflardan von Foerster ve meslektaşlarının çalışmalarını “saçma” ve “açıkça absürt” olarak nitelendiren mektuplar yayınladığında, yazarlar temel matematiğe ve sonuçlarına odaklanan ateşli savunmalarla karşılık verdiler.
1960’lardan 1980’lere kadar “Kıyamet Günü” denklemi, genetik, ekoloji ve demografi ders kitaplarında genellikle olduğu gibi kabul edilerek düzenli olarak alıntılandı.
Bu durum daha garip yerlerde de ortaya çıktı. Örneğin, 1963’te Kanada Parlamentosu komitesinde, kimya endüstrisinden bir tanık, yaklaşan nüfus patlamasını karşılamak için kimyasal böcek ilaçlarına ihtiyaç duyulduğunu öne sürdü.
1971’de ABD Yüksek Mahkemesi’nde Roe v. Wade davasına giden süreçte ise, hükümetin artan nüfusu desteklemesi için hiçbir geçerli neden olmadığı gerekçesiyle bu durum gösterildi.
Kıyamet senaryosu kısmen, gelecekteki nüfuslara ilişkin tahminlerinin -en azından bir süreliğine- oldukça doğru çıkması nedeniyle varlığını sürdürdü. Temel denklemi, 1970’ler ve 1980’ler boyunca çoğu demografın tahminlerinden daha iyi sonuçlar verdi.
Tahminlerin doğruluğu ancak 1993 civarında azalmaya başladı ve küresel nüfus tahminlerin gerisinde kalmaya başladı; çünkü dünya, von Foerster ve meslektaşlarının önerdiği şeyleri yapmaya başladı. Bugün, küresel doğum oranı 1960’taki oranın yarısından biraz daha az.
Bilim ve sahne sanatları
Muhtemelen hepimiz 13 Kasım Cuma günü “sıkıntıdan ölmüş” olarak uyanmayacağız. Ancak bir sonraki kıyamet senaryosuna hazırlanmadan önce, bu olaydan ne ders çıkarabileceğimizi sormaya değer.
Bana göre, buradaki ders inançlarımızı dünyaya nasıl sunduğumuzda yatıyor. Heinz von Foerster hayatının bir döneminde sahne sihirbazıydı. Klasik sahne sanatı dilini ödünç alacak olursak, etkili bir illüzyon üç bölümden oluşur: hazırlık, olağanüstü dönüş ve durumu normale döndüren son açıklama.
Prof. Von Foerster ve ortak yazarlarının makalesi, sıradan bir bilimsel makale olmasına rağmen olağanüstü bir başlık ve sonuç içerdiği için dikkat çekti. Araştırmaya ve argümanlara sağlam bir şekilde dayandığı için önemini korudu. Saçmalık yoluyla dünyanın dikkatini ciddi bir konuya çekmek iyi bir numara.
Orijinal makale adresi: https://theconversation.com/scientists-predicted-friday-13-november-2026-will-be-doomsday-should-you-be-worried-290354













1 Comment
gizemhanım
13 Ekim 2026, 11:06kıyamet demeyin.
REPLY